Köy enstitülerine öğretmen köy okulları için gezici başöğretmen, bölge okulu öğretmeni ve bölge ilköğretim müfettişi yetiştirmek, Köy Enstitüsü mensuplarına hizmet içi eğitim sağlamak ve köy incelemelerine merkez olmak üzere 1942-1943 ders yılında Ankara'daki Hasanoğlan Köy Enstitüsü bünyesinde açılmış yüksek dereceli bir eğitim kurumudur. Öğrenim süresi üç yıldır.
Ankara'da bir Köy enstitüsü kurulmaya karar verildiğinde, İlköğretim Genel Müdürü İsmail Hakkı Tonguç'un başkanlığında bir komisyon oluşturulmuş, yapılan çalışmalar sonucunda 17 Nisan 1940 tarih ve 3803 sayılı Köy Enstitüleri Kanunu Ankara'nın Elmadağ bucağına bağlı Hasanoğlan köyünde öğretmen ve öteki meslekî elemanlarını yetiştirmek üzere Hasanoğlan Köy Enstitüsü 1941 yılında açılmıştır.
23 Mayıs 1941 tarihinde Hasanoğlan köyündeki üç dershaneli bir köy ilkokulunda geçici olarak eğitime başlanmıştır. Bu süreçte Köy Enstitüsü yerleşkesinin tasarımı için Millî Eğitim Bakanlığı tarafından bir yarışma düzenlenmiştir. Yüksek Mimar Kemal Ahmet Aru, Adnan Kuruyazıcı ve Orhan Safa'nın birlikte hazırladığı proje birinci seçilmiştir. Enstitü yapılarının ilk etapta daha önce kurulan Köy enstitülerinden gelen öğretmen, usta öğretici, öğrenci ve eğitmen adaylarından oluşan otuz-kırk kişilik yardım ekiplerince yapılmasına karar verilmiştir. İlk binanın temelini de başta Kepirtepe Köy Enstitüsü öğrencileri olmak üzere bu ekipte yer alanlar atmıştır. Hasanoğlan Köy Enstitüsü'nde eğitim karma, parasız ve yatılı olup süresi beş yıldır. Buraya köy ilkokulu mezunları kabul edilmiştir. Köyün imkânsızlıklarından dolayı ilkokulun yalnızca üç yılını tamamlayabilenler arasından öğretmenlik yapabilecek kapasitedekiler için de iki yıllık bir hazırlık kursuyla/sınıfıyla ilkokulu tamamlama imkânı sunulmuştur.
Bu enstitüde eğitim öğretim 1941 yılında Kepirtepe Köy Enstitüsü'nden gelen ve okul binalarının yapımında görev alan öğrencilerle başlamıştır. Hasanoğlan'ın öğrenci alım bölgesi olarak da Ankara, Çankırı ve Kırşehir belirlenmiştir. Bu arada Eskişehir'deki Çifteler, Kastamonu'daki Göl ve Kayseri'deki Pazarören Köy enstitülerinden buraya öğrenci nakledilmiştir. Bu nakil durumuna binaen enstitü 1941 yılında açılmış olmasına rağmen ilk mezunlarını 1943 yılında vermiştir. Enstitüde ders vermek üzere Ankara'dan pek çok öğretim üyesi görevlendirilmiştir. Bunlar arasında Enver Ziya Karal, Ahmet Kutsi Tecer, Hüseyin Namık Orkun ve Âşık Veysel Şatıroğlu gibi meşhur isimler görev almıştır.
Öncelikle enstitünün Ankara'ya yakın olması sebebiyle buradaki eğitim öğretimle diğer faaliyetleri yerinde görmek amacıyla yurt içinden ve yurt dışından pek çok devlet yetkilisi ve akademisyen bu kurumu ziyaret etmiştir.
Zaman içerisinde Köy enstitülerinin öğrenci mevcudu hızla arttığı halde bu kurumlarda çalışacak yeterli sayıda ve nitelikli öğretmenlerin bulunamaması üzerine Hasan Âli Yücel'in onayı ile Hasanoğlan Köy Enstitüsü bünyesinde Köy Enstitüsü Öğretmenliği Kursu'nun (Köy Enstitülerine Öğretmen Yetiştirme Kursu) açılması kararlaştırılmıştır. Çifteler ve Kızılçullu Köy enstitülerini bitirmek üzere olan öğrencilerin tamamı buraya alınmıştır. Böylelikle Yüksek Köy Enstitüsü'ne dönüşecek olan bu kurs 1 Aralık 1942 tarihi itibariyle Mustafa Lütfi Engin'in müdürlüğü döneminde derslere başlamıştır. Ardından Hürrem Arman, M. Rauf İnan, Tahir Erdem (vekil müdür), Ali Doğan Toran ve son olarak da Fevzi Ertem burada müdürlük yapmıştır.
Yüksek Köy Enstitüsü'nün ilk öğrencileri Köy Enstitüsü Öğretmenliği Kursu'na katılanlar olmakla birlikte sonraki süreçte Köy Enstitüsü mezunları arasından öğretmenler kurulu kararıyla seçilmiş olanlar sınava tâbi tutularak başarılı bulunanlar buraya kabul edilmiştir. Bu enstitüde eğitim öğretim kuramsal ve uygulamalı dersler, proje ve deneyler, staj ve tezler, gezi ve incelemeler üzerine yapılandırılmıştır. İş içinde eğitim/iş eğitimi ilkesiyle öğrencilerin yaparak ve yaşayarak öğrenmeleri hedeflenmiştir. Öğrencilere genel bilginin yanı sıra pedagoji, sanat, güzel sanatlar, tarım alanlarında; idare ve teftiş tekniği ile köy araştırmaları tekniği konularında bilgi ve yetenek kazandırılmaya çalışılmıştır. Yüksek Köy Enstitüsü öğrencileri özellikle resim, müzik, heykel ve tiyatro alanındaki çalışmalarıyla enstitüyü âdeta bir sanat merkezine dönüştürmüşlerdir. Bu sanat dallarıyla ilgili çalışmalarda Türkiye'nin tarihî ve kültürel birikimine uygun seçimler yapılmadığı hususu tartışma ve eleştiri konusu olmuştur. Mesela okul gezilerinde sadece antik Anadolu medeniyetleri ile Roma mirası alanlar tercih edilmiştir. Okutulan kitaplar büyük ölçüde Batı klasiklerinden oluşmuştur.
Yüksek Köy Enstitüsü'nde kollar güzel sanatlar, yapıcılık, maden işleri, hayvan bakımı, kümes hayvancılığı, köy ev işleri ve el sanatları, tarla ve bahçe ziraatı, ziraî işletme (ekonomisi) olmak üzere gruplara ayrılmış ve her koldaki öğrenciler kendi alanlarına göre ders görmüştür. İnkılap tarihi ve Türkiye Cumhuriyeti rejimi, öğretmenlik bilgisi, Türkçe, yabancı dil ve askerlik dersleri ise ortak ders olarak bütün öğrencilere verilmiştir. Bunun yanı sıra Yüksek Köy Enstitüsü'nde öğrenciler haftalık nöbet tutma, yönetime katılma, Köy Enstitüleri Dergisi'nin bilumum işlerini yürütme, konferans verme vb. etkinliklerde de görev almışlardır.
Yüksek Köy Enstitüsü'nün öğrenim kadrosu Ankara Üniversitesi Dil ve Tarih-Coğrafya Fakültesi, Yüksek Ziraat Enstitüsü, Gazi Eğitim Enstitüsü, Devlet Konservatuvarı gibi Ankara'daki çeşitli eğitim kurumlarından seçilmiş öğretim üyeleri, Talim ve Terbiye Heyeti'ndeki uzmanlar ve ayrıca öğretmenlerden oluşturulmuştur. Hikmet Birand, Muhlis Efe, Yunus Kâzım Köni, Ferruh Sanır, Enver Ziya Karal, Vedat Günyol ve Ruhi Su gibi isimler bu kadroda yer alanlar arasındadır. Yüksek Köy Enstitüsü 1944-1945, 1945-1946 ve 1946-1947 olmak üzere üç dönemde 213 mezun verebilmiştir. 1947 yılında Cumhuriyet Halk Partisi Millî Eğitim Bakanı Reşat Şemsettin Sirer'in bakanlığı döneminde kapatılmış ve öğrencileri başka yüksekokullara aktarılmıştır. Hasanoğlan Köy Enstitüsü de 1954 yılında diğer Köy enstitüleri gibi İlköğretmen Okulu'na dönüştürülmüştür.
