A

FARSÇA ÖĞRETİMİ

Fars dilinin öğretimi.

  • FARSÇA ÖĞRETİMİ
    • Elif ÇEVİKER
    • Web Sitesi: Türk Maarif Ansiklopedisi
    • Son Güncellenme Tarihi: 18.12.2022
    • Erişim Tarihi: 12.10.2026
    • Web Adresi: https://turkmaarifansiklopedisi.org.tr/farsca-ogretimi
    • ISBN ve DOI Numarası:
    • Bu metni kaynak göstererek kullanabilirsiniz.
    FARSÇA ÖĞRETİMİ
FARSÇA ÖĞRETİMİ

Fars dilinin öğretimi.

  • FARSÇA ÖĞRETİMİ
    • Elif ÇEVİKER
    • Web Sitesi: Türk Maarif Ansiklopedisi
    • Son Güncellenme Tarihi: 18.12.2022
    • Erişim Tarihi: 12.10.2026
    • Web Adresi: https://turkmaarifansiklopedisi.org.tr/farsca-ogretimi
    • ISBN ve DOI Numarası:
    • Bu metni kaynak göstererek kullanabilirsiniz.
    FARSÇA ÖĞRETİMİ

Türkiye'de Farsça öğretimi tarihî süreci açısından Osmanlı ve Cumhuriyet dönemleri temel alınarak değerlendirilebilir. XIV. yüzyıldan itibaren Farsça öğretimi Osmanlı eğitim geleneğinde örgün ve yaygın olarak mektep, medrese, cami, Mevlevî tekkeleri, dârülmesnevîler ile ilmiye ve mülkiye sınıfından seçkinlerin konakları gibi mekânlarda yapılmıştır. Tanzimat öncesinde bazı sıbyan mekteplerinde Farsça derslerinin verildiği vakfiyelerindeki bilgilerden anlaşılıyor. Aynı dönemde medreselerde Farsça zorunlu olmayan dersler arasında yer almıştır. Enderun Mektebi'nde ise mektebin kuruluşundan itibaren Farsça önemli kuramsal dersler arasında olmuştur. Burada dil bilgisi öğrenimine yönelik Kavâid ve Nasâyih-i Fârisiye, okuma-anlamaya yönelik Gülistan ve Bostan ders kitabı olarak kullanılmıştır. Osmanlı bürokrasisinin merkezi Bâbıâli'ye bağlı bürokrat yetiştiren okulda da adaylara Farsça öğretilirken ilk aşamada Tuhfe-i Vehbî lügatı daha sonra Gülistan okutulmuştur. Bâbıâli'nin dış dünya ile ilişkileri yürütürken ihtiyaç duyduğu tercümanlar için 1832 yılında kurulan Tercüme Odası'nda da Farsça'nın önemli bir yeri vardı. Bu dönemde Batı'dan esinlenerek kurulan askerî okullarda Farsça başlangıçta Osmanlı Türkçesi'nin doğru okunup yazılmasını sağlayacak kadar öğretilmiş, fakat daha sonraları meslekî derslere ağırlık verilmesinden dolayı programdan çıkartılmıştır. Muzıka-yı Hümâyun Mektebi'nde ise Farsça dersleri okutulmaya devam etmiştir. Farsça öğretimi ayrıca bazı idareci, âlim, edebiyatçı ve seçkinlerin evlerinde özel ders yoluyla yapılmıştır.

1839 yılı ile başlayan ve modern eğitim kurumlarının temellerinin atıldığı Tanzimat döneminde açılan yeni okullarda Farsça öğretimine özel bir önem verilmiştir. Bu okullardan ibtidâî mektepler dışında rüştiyelerin ve idâdîlerin müfredatında Farsça'ya yer verilmiştir. Buralarda okutulan Farsça dersleri başlangıçta hususan bir yabancı dil öğretimi amacından ziyade iyi bir Türkçe bilgisinin kazanılmasına yönelik yardımcı ders olarak konulmuştur. Fransız eğitim kurumlarının örnek alındığı Galatasaray Sultânîsi'nde ise Farsça ilk etapta müfredatta yer almazken, Fransa'nın kültürel nüfuzunu kırmak amacıyla yapılan değişikliklerle Türkçe ve Arapça ile birlikte Farsça da zorunlu ve öncelikli dersler arasına girdi. Sultânînin tâli sınıflarında Farsça öğretiminde gramer ve tercümeye, âlî sınıflarında ise okuma-anlamaya ve Fars edebiyatı tarihini içeren derslere ağırlık verildi. Yoksul ve kimsesiz çocuklar için açılan Darüşşafaka'da da Farsça dersleri orta ve lise kademelerinde 1928 yılına kadar okutulmaya devam etmiştir. Öğretmen ve lisan okulları dışında diğer meslekî ve teknik eğitim kurumlarında ise Farsça öğretimine yer verilmedi. Tanzimat'tan sonra peş peşe açılan özel okulların bir kısmında Farsça öğretimi yapılmaktaydı. II. Abdülhamid döneminde modern bir üniversite olarak kurulan Dârülfünûn-ı Şâhâne'nin Edebiyat ve Hikmet Şubesi'nde Fars dilinin de yer aldığı bir Elsine Şubesi açılmıştır.

Tanzimat dönemi Farsça öğretiminde kullanılan kaynaklar; başlangıç seviyesinde dil bilgisinin öğretilmesi, bazı kelime ve cümlelerin anlamıyla ezberletilmesi, ardından Farsça metinlerin okunup anlaşılmasına yöneliktir. Dil öğretiminde başta Tuhfe-i Şâhidî olmak üzere temel gramer bilgilerini de içeren sözlüklerden yararlanılırken, zaman içinde yeni usulle hazırlanan müstakil Farsça dil bilgisi kitapları kullanılmıştır. Bu kapsamda Habîb-i İsfahânî, Mehmed Kâni, Feyzi Efendi ve Hüseyin Dâniş gibi isimlerin kitapları rağbet görmüştür. Gramer-çeviri yönteminin zamanla yerini Berlitz yöntemine bırakmasıyla bu usulle yazılan Berlits-i Fârisî kitabı okutulmuştur. Ayrıca Farsça klasik eserler, seçkiler ve konuşma risalelerinden faydalanılmıştır.

Cumhuriyet döneminde Farsça öğretimi, 1928 yılındaki alfabe değişikliğinden sonra ortaöğretim kurumlarından tamamen kaldırılmakla birlikte 1933 düzenlemelerinden sonra bazı üniversitelerin bölümleri içinde yer almaya devam etti. 1950-1980 döneminde Farsça sadece İmam-Hatip okulları ve Yüksek İslam enstitülerinin ders programlarında yer bulabildi. Uzun bir aradan sonra 2017 yılında Millî Eğitim Bakanlığı tarafından çıkarılan bir yönetmelikle örgün ve yaygın öğretim kurumlarında Farsça öğretimine izin verildi.

Günümüzde Farsça, ortaöğretim kurumlarında seçmeli ders olarak okutulmaktadır. Yükseköğretim seviyesinde ise ilki 1935 yılında kurulan Ankara Üniversitesi'nde olmak üzere İstanbul, Atatürk, Selçuk, Mardin Artuklu üniversitelerinde Fars dili ve edebiyatı programlarında ve Kırıkkale Üniversitesi'nde mütercim ve tercümanlık programında Farsça eğitimi verilmektedir. Ayrıca bazı üniversitelerin muhtelif bölümlerinde Farsça, edebiyat ve araştırma dili olarak öğretilmektedir. Bunların dışında kimi müesseselerin düzenledikleri kurslarda da genel ve özel amaçlara yönelik Farsça öğretimi yapılmaktadır.

Cumhuriyet döneminde lise ve öğretmen okullarında Farsça derslerinde Tâhir Nadi'nin Fezleke-i Lisân-i Fârisî adlı dil bilgisi kitabı kullanılmıştır. Daha sonra İmam-Hatip okullarında ve üniversitelerde Ahmet Ateş'in Tahsin Yazıcı ile hazırladığı yeni harflerle Farsça Dilbilgisi ve Abdülvehhâb Tarzî ile hazırladığı Farsça Grameri kitapları kullanılmıştır. 1990'lı yıllardan itibaren Türkiye'de üniversitelerin artmasıyla Fars dili öğretiminde kullanılan kitapların sayısı da artmıştır. Bu kapsamda Farsça öğretimine yönelik değerli eserler yayımlanmıştır. Üniversitelerde yapılan lisans ve lisansüstü seviyede Farsça öğretiminde Firdevsî, Mevlânâ, Sa'dî, Hâfız, Molla Câmî gibi klasik eserlerin yanı sıra, çağdaş İran edebiyatının önemli temsilcilerinin eserleri de okutulmaktadır. Ayrıca öğrencilere uzmanlaşacakları dönem ve konuyla ilgili araştırma yapabilecekleri kaynakların okunması ve tahlili için gerekli teknikler ve bu eserlerin telif edildiği tarihsel ve kültürel ortamı konu edinen dersler verilir.

Zengin bir edebî ve kültürel mirasa sahip Farsça'nın öğretimi Türkiye'de dönemin kültürel yönelimi ve ihtiyaçlarına göre değişen biçimlerde yapılmıştır. Bazan devlet yönetimi ve siyasî mülahazalarla bazan irfan hayatının gereği olarak bazan da dönemin Türkçe'sini iyi anlayıp yazabilmek için Farsça'nın öğrenim ve öğretimi rağbet görmüştür. Günümüzde Türk kültür hayatındaki önemi ve pratik yaşamın ihtiyaçlarıyla bağlantılı olarak Farsça öğretimi farklı yöntem ve içeriklerle yapılmaya devam etmektedir.

Kaynakça

Çelik, Ahmet. Tanzimat’tan Günümüze Türkiye’de Farsça Öğretimi. Dr.T, İstanbul Üniversitesi 2005.

Çiçekler, Mustafa. “Tanzimat Sonrası Türkiye’de Farsça Eğitimi”. Name-i Aşina. 15-16 (2004), s. 85-102.

Ergin, Osman [Nuri]. Türkiye Maarif Tarihi. I-V, İstanbul 1977.

Koçer, Hasan Ali. Türkiye’de Modern Eğitimin Doğuşu ve Gelişimi (1773-1923). İstanbul 1991.

Kodaman, Bayram. Abdülhamid Devri Eğitim Sistemi. Ankara 1988.

Sakaoğlu, Necdet. Osmanlı’dan Günümüze Eğitim Tarihi. İstanbul 2003.

Sarıkaya, Yaşar. Medreseler ve Modernleşme. İstanbul 1997.

Unat, Faik Reşit. Türkiye Eğitim Sisteminin Gelişmesine Tarihî Bir Bakış. Ankara1964.

Kaynak: https://turkmaarifansiklopedisi.org.tr/farsca-ogretimi

Görüş, öneri ve yorumlarınız için tıklayınız.

Bilgi paylaştıkça çoğalır. Okuduğunuz için teşekkür ederiz.

FARSÇA ÖĞRETİMİ

Fars dilinin öğretimi.

Önizleme