İstanbul Üsküdar'da doğdu. Asıl adı Mehmet Kâzım'dır. "Nami" adını daha sonraki yıllarda şiir yazarken takma ad olarak almıştır. Babası askerî hastane eczacısı Mustafa Sıtkı Bey, annesi Fatma Zehra Hanım'dır. On üç yaşlarında iken Selanik Askerî Rüştiyesi'ni bitirmiş, Manastır Askerî İdâdîsi'nde okumuş ve 1897 yılında Harbiye Mektebi'nden mezun olarak Tiran Redif Taburu'na zabit-subay olarak atanmıştır. 1903 yılında Üçüncü Ordu Müşirliği yaveri olarak Selanik'te bulunmuş, bu görevde iken bir arkadaşının teklifi ile lisede Türkçe öğretmeni olarak dersler vermiş (1905) ve bunu başka öğretmenlikler takip etmiştir. Öğretmenlik onda bir aşka dönüşmüştür.

Orduda çeşitli görevlerde bulunduktan sonra 1909'da Selanik Askerî Rüştiyesi'ne Fransızca öğretmeni olarak atanmış, bir sene sonra ordudan ayrılarak Selanik Maarif müfettişliği (1910-1911), Edirne, İstanbul, İzmit Maarif müfettişliği, İzmit Maarif müdürlüğü 1916-1920 yılları arasında Mercan İdâdîsi ve Dârülmuallimât-ı Âliye, Vefa Sultânîsi'nde tarih öğretmenliği yapmıştır. Ankara'da Türkiye Büyük Millet Meclisi'nin açılışıyla yeni kurulan Maarif Vekâleti'nde Orta Tedrisat (Öğretim) müdürlüğü (1920-1922) yapmış, resmî ve özel okullarda öğretmenliklerde bulunmuştur. Talim ve Terbiye Kurulu üyeliği görevindeyken (1933-1935) 1935'te milletvekili seçilince emekli olmuştur. Bu tarihten sonra eğitimle irtibatını kesmemiş, hayatı boyunca düzenlenen bütün maarif/Millî Eğitim şûralarına katılmıştır. Çıkardığı Yeni Kültür (Ailede Çocuk, Mektepte Çocuk) adlı dergide derginin başyazarı olarak eğitim düşüncelerini geniş kitlelerle paylaşma yoluna gitmiş ve yeni rejimin pedagojik politikaları konusunda öğretmen ve eğitimcileri aydınlatma çabası içinde olmuştur.

Eğitimciliği bir "otodidakt" öğrenme örneğidir. Ona göre, bütün büyük adamlar, millî tarihlerinin eseri olduğu kadar kendi kendini terbiye edişlerinin de birer mahsulüdürler. Okullarda öğrenilen şeyler, birer anahtardan başka bir şey değildir; bu anahtarla istenilen bilgilerin kapıları açılabilir. Bu kapılardan ileriye girmek, tutulan yolda devamlı olarak yürümeye bağlıdır. O, bu yolda yürümüş; Osmanlı son dönemi, özellikle Meşrutiyet yıllarının ve Cumhuriyet'in önemli eğitimcilerinden biri olmuştur.

Kâzım Nami'nin, yirmi biri eğitimle ilgili olmak üzere kırka yakın kitabı vardır (Dinçer, 2007: 56-58). Eğitimle ilgili kitaplarından bazıları şunlardır: Terbiye-i Vataniyede İlk Adım (1911), Mektepte Ahlâk (J. Payot'tan çeviri) (1913), Çocuk Bahçesi Rehberi (1917), Frobel Usulüyle Küçük Çocukların Terbiyesi (çeviri) (1924), Terbiyevî Yazılar (1924), Pedagoji Önünde Gazi (1928), Yavruma Diyişlerim (1936), Kemalist Rejimde Öğretim ve Eğitim (1938). Duru, Maarif Vekâleti tarafından çeviri ve ders kitabı yazma konusunda da görevlendirilmiş ve tercümeler yapmıştır. Muallimin Meslek Ahlâkı (1934) Maarif Vekâleti adına bastırılan önemli eğitim kitaplarından biridir. Onun, Ziya Gökalp'ten Seçme Yazılar (1942), Ziya Gökalp (1949) gibi derleme ve araştırma eserleri, Sosyolojinin Unsurları (1964) gibi çeviri eserleri, İttihat ve Terakki Hatıralarım (1957) ve Cumhuriyet Devri Hatıralarım (1958) gibi hatıra kitapları da bulunmaktadır.

Vatan sevgisini büyük ölçüde Nâmık Kemal'den; dil, Türklük ve millî eğitim konularındaki düşüncesini Ziya Gökalp'ten almıştır. Pedagoji ilmi için sosyoloji öğrenmek gerektiği fikri de Gökalp'tendir. Birçok bilgisini onunla yapmış olduğu konuşmalardan öğrendiğini belirtmiştir. Hayatı öğrenme, yazma, uygulama ile geçen ve bir faaliyet adamı olan Kâzım Nami Duru, 14 Ekim 1967'de İstanbul'da vefat etmiş ve Zincirlikuyu Mezarlığı'na defnedilmiştir.

Kâzım Nami, girişimci, aktif ve sosyal bir eğitimcidir. Osmanlı Hürriyet Cemiyeti'nin Eylül 1906'da on kişilik kurucu heyetinden biri olduğu gibi İttihat ve Terakkî'nin de kurucularındandır. 1918'de Mondros Antlaşması'ndan sonra İttihat ve Terakkî Partisi'nin adını Teceddüt Fırkası olarak değiştirilmesinde onun da rolü vardır. Bu arada yeni seçilen hükümet, onun Millî Mücadele yanlısı olduğu için çalıştığı okuldan bir başka okula atayınca istifa etmiş ve o zor günlerde Türk Dünyası adında bir gazete çıkarmaya başlamış, ancak bunda muvaffak olamayıp iflas edince Ankara yolunu tutmuştur. Ailesini İstanbul'da bırakıp Ankara'ya geldiğinde ilk Maarif Vekili Dr. Rıza Nur'un teklifi ile Orta Tedrisat müdürlüğüne atanmıştır. Kendisi bu müdürlüğün kurucusudur.

1936'da çıkarmaya başladığı Yeni Kültür adındaki öğretmen meslek dergisinde eğitimle, özellikle çağdaş öğretim yöntemleriyle ilgili yazılar yazmıştır. Bu dergisinde Fuat Baymur, Feriha Baymur, H. Raşit Öymen, Kemal Kaya, Refik Durlu ve J. Dewey gibi eğitimcilerin yazılarına ve maarif haberlerine yer vermiştir. Yeni Kültür, millî ideal amacı güden, Cumhuriyet prensiplerine bağlı bir dergi olarak tanımlanmıştır.

Eğitim düşüncesini "katı laik ve ideolojik saplantılardan arındırılmış Türkçü ve çağdaş gelişmeleri hedeflemiş bir eğitim biçim ve uygulaması" şeklinde ifade etmiş olsa da katı pozitivist, laik ve Kemalist ideolojiye sonuna kadar bağlıdır. Mustafa Kemal Atatürk'e minnetle bağlılığını birçok eserinde dile getirmiş, "Kemalizm'i Türk milletini ebediyete kadar medeniyete ulaştıracak sosyal ve siyasal bir felsefe" kabul etmiştir. En Büyüğümüz İçin (1935) başlıklı broşür eserinde Atatürk'ün gerçekleştirmiş olduğu inkılapları şiir diliyle övmüş "Harflerimiz" başlıklı şiirinde "Bu harf inkılabımız en büyük inkılaptır; Bize düşen vazife terakkiye şitabdır" diyerek inkılaplara bağlılığını derin duygusal ifadelerle anlatmıştır. Yeni bir "nesil ve kültür yaratma" politikasını sonuna kadar desteklediğini ifade etmiştir. Ona göre milletin kültürel özelliklerinden hareket ederek Batı medeniyetine vücut veren hümanist ilkeleri benimsemiş bir millet, çağdaş milletlerin üstüne yükselme azmini gösterebilir. Onun eğitim düşüncesinde din de "Kültürel bir gerçekliktir." V. Millî Eğitim Şûrası'nda "din eğitiminin yobazların eline bırakmadan devlet eliyle okullarda verilmesi" gerektiğini belirtmiştir (V. Şûra, 1954: 662). Ona göre din dersleri malumat aktaran bir ders olmaktan ziyade çocukların kalbini ve ruhunu besleyen bir maneviyatı amaçlamalıdır. Din mutaassıpları yine vardır, ancak din taassubunun yerini artık ulusal ve siyasal denilen ideolojiler almıştır; ki bunlar, eski dinlere rahmet okutacak kadar gaddarlıkla kan dökmektedir. Onun için çocuklar, ideolojik tesirlerden arındırılmış, disiplinli bir hürriyet içinde yetiştirilmelidir (Duru, 1947: 20-23).

Duru, terbiyenin "halkla birlikte halk için" olması gerektiği düşüncesini savunmuştur. Ona göre bu terbiye halkın egemenliğini esas alan demokratik bir eğitim şeklinde olmalıdır. Bunun için de mektep hürriyet ortamı olmalıdır. Çocuk, hürriyeti ancak hür bir ortamda kullanmakla kendiliğinden kazanır. Terbiyecinin görevi bu ortamı hazırlamaktır. Mektep Türk gencinin kafasında ve vicdanında mantıksız ve zararlı akide ve ananelere karşı profilaktik seromlar hazırlayan (koruyan, iyileştiren), bundan başka da bütün insanlık ve milliyetperverlik aşısını yapan bir laboratuvardır. O, "kelimecilik" adı altında okullarda yapılan kitaba dayalı eğitimi eleştirmiştir. Ona göre "kelimecilik" hayat ve tabiatı hiç göz önüne almayarak, dersleri kitaplarda olduğu gibi takrir etmek, çocuklardan da öylece istemektir. Oysa hayat kelime değildir. Bilgiler, kitaplardan ziyade, görgüden, denemelerden edinilir. Öğretmenler çocukları bu türden etkinliklerle buluşturmalıdır.

Muallimler Cemiyeti başkanlığı yapan Kâzım Nami, öğretmenlik mesleğine ve öğretmenlere değer veren bir devlet adamı ve eğitimcidir. Ona göre, eğitim sorunu aslında bir öğretmen sorunudur. Öğretmenlerin donanımlı ve nitelikli yetiştirilmesi asıl meseledir. Öğretmen vazifesini aşkla yapmalıdır. Vazifesi, çocuklara örnek olmaktır. Çocuğa örnek olmayan bir adam, onu içinden sevmeyen bir adam öğretmen olamaz. O, başta bu özellik yanında öğretmeni, sırasıyla nefsinden feragat eden, çocuklara karşı adalet duygusu taşıyan, mesleğin gerektirdiği bütün bilgileri iyi ve sağlam olarak edinen, çağdaş pedagoji ilmine vâkıf bir kişi olarak tanımlamıştır.

Kâzım Nami Duru'nun, Türk eğitim tarihine, okul öncesi eğitime katkıları, eğitim anlayışı ve eğitim görüşleri ele alınmakla birlikte düşünce dünyasını derinlikli inceleyen çalışmaların son derece kıt olduğu söylenebilir. Türkçe ve tarih öğretimi gibi özel alanlara yönelik öğretim yöntemleri üzerine tez, makale türünden araştırma ve yayınlar da bulunmaktadır. Bu çalışmalarda onun "yenilikçi ve yetki eğitimciliğine" değinilirken içinde yaşadığı toplumun kültürel değerleri ile zamanın icbar ettiği ideolojiler arasındaki dalgalanmalara yer verilmemiştir.

Kendini bir pedagog olarak yetiştiren Kâzım Nami, eğitim sisteminin hem kuramsal hem de uygulama alanındaki gelişiminde etkin rol oynamıştır. Onun Meşrutiyet'ten Cumhuriyet'e uzanan eğitim öğretim tecrübesi, Türk eğitim tarihinin modernleşmesinde bir örnek olay olarak alınıp değerlendirilebilir.