Türkiye ve Ortadoğu Amme İdaresi Enstitüsü, II. Dünya Savaşı'ndan sonra Türkiye Cumhuriyeti'nde planlanan idarî reformların ve kamu yönetiminin daha etkili kılınmasına yönelik çalışmaların eğitim, araştırma ve yayın boyutlarında ciddi hizmetler vermiş bir kurumdur.

Uluslararası İmar ve Kalkınma Bankası, J. Barker'ı 1949'da Türkiye'deki çalışmalar için görevlendirmiştir. Bu uzmanın adıyla anılacak olan Barker Raporu'nda yer alan "Kamu yönetimi ve işletmeciliği alanında üniversite ve hizmet içi eğitim programlarının geliştirilmesi gerekir" ifadelerinin gereği olarak 1951'de Türk hükümeti, kamu görevlilerini teorik ve pratik bağlamda eğitecek ve yetiştirecek bir teknik yardımı Birleşmiş Milletler'den talep etmiştir. Bu talebin olumlu değerlendirilmesinin ardından 1952'de Türk hükümeti ile Birleşmiş Milletler Gıda ve Tarım Teşkilatı, Milletlerarası Çalışma Teşkilatı, Dünya Sağlık Teşkilatı ve Milletlerarası Sivil Havacılık Teşkilatı arasında bir anlaşma imzalanır. Türkiye'de kamu yönetiminin geliştirilmesi ve özellikle Türkiye ve Ortadoğu bölgesi için üst düzey eğitim imkânlarının sağlanacağı bir "Amme İdaresi Enstitüsü" kurulması hususunda görüş birliği sağlanır. Bu anlaşma dört madde ve on iki bentten oluşmuştur. Anlaşmanın ilk maddesine göre ivedilikle enstitünün kuruluşunda görev alacak etüt grubunun kurulması hususu değerlendirilmiştir. Alınan kararlar ilk yılda bir ay süreli olmak üzere Ortadoğu'ya yönelik ve toplamda yirmi beş öğrencinin katılımıyla bir seminer programı düzenlenmesini ayrıca kırk kişiye de enstitüde araştırma yapmaları için burs verilmesini içermektedir. Bunun yanında enstitüdeki eğitim dilinin de Türkçe, İngilizce ve Fransızca olarak belirlendiği de bilinmektedir (Tural, 2014: 41).

Etüt grubu, bir Türk başkan, beş Türk akademisyen ve Birleşmiş Milletler tarafından seçilen beş yabancı uzmandan oluşturulmuştur. Grubun temel hedefi; enstitünün kuruluşu, örgütlenmesi ve işleyişine yönelik planlama çalışmaları yapmak, Türkiye ve Ortadoğu'daki kamu görevlilerine yönelik sağlanan eğitimlerin geliştirilmesi bağlamında tavsiyeler içeren bir de rapor hazırlamak idi. Tahsin Bekir Balta başkanlığında 8 Temmuz 1952'de Ankara Üniversitesi Siyasal Bilgiler Fakültesi'nde etüt grubunun ilk toplantısı gerçekleştirilmiştir. Toplantıda ikinci başkan olarak Emery E. Olson, üyeler Henri Bourdeau de Fontenay, Gerard W. J. Drewes, Yavuz Abadan, Hamit Sadi Selen, Bahri Savcı, Seha Meray ve komite kâtibi olarak Hassan Zahedi bulunmuştur. Daha sonraları ise Birleşmiş Milletler Teknik Yardım Teşkilatı "Amme İdaresi" birimi Müdür Yardımcısı F.J. Tickner ve Ankara Üniversitesi Hukuk Fakültesi öğretim üyelerinden Süheyp Derbil de çalışma grubuna katılmıştır (Tural, 2014: 44).

Kuruluş sürecinde görevli etüt grubu ortaya koyduğu raporda; Türkiye ve Ortadoğu Amme İdaresi Enstitüsü'nün, yöneticilerin eğitimine ve yöneticilik görevine namzet kişilerin atanacakları ve üstlenecekleri görevlere yönelik hazırlık ve geçiş dönemi eğitimleri vermesini planlamışlardır. Rapor, 1958 yılında çıkan 7163 sayılı Türkiye ve Ortadoğu Amme İdaresi Enstitüsü'nün Kuruluş Yasası'na kadar olan süreçte enstitünün dayandığı tek kuruluş ve işleyiş belgesi olma özelliği taşımaktadır. 7163 sayılı yasanın yürürlüğe girmesine kadar enstitü, Ankara Üniversitesi Siyasal Bilgiler Fakültesi ile iş birliği içinde özerk olarak çalışmalarına devam etmiş, daha sonra yasayla birlikte malî ve idarî özerklikle tüzel kişilik kazanmıştır. Enstitünün eylemsel olarak kuruluşundan, kuruluş yasasına kadarki süreçte M. E. Dimock (amme idaresi), E. Egli (köy ve şehir planlaması), A.H. Hanson (araştırma metotları), L. G. Harvey (teşkilat ve idare), J. B. Kingsbury (personel idaresi), T.J. Matthews (sosyal antropoloji), A. Mey (millî idare), M. Chailloux-Dantel (araştırma ve teknik metotları) ve Hikmet Sağcı-M. H. Per (malî idare) gibi öğretim üyeleri dersler vermiştir.

7163 sayılı Türkiye ve Orta-Doğu Amme İdaresi Enstitüsü Teşkilat Kanunu'na göre enstitünün organları; 1. İdare Heyeti, 2. Umum müdür (genel müdür), 3. Umum müdür muavini (genel müdür yardımcısı), 4. İcra Komitesi, 5. Şube müdürleri, 6. Umumi kâtipten (genel sekreter) oluşmaktadır (md. 4). Bunların yanında enstitünün temel amaçlarına yönelik ihdas edilen; Öğretim-Yetiştirme Şubesi, Araştırma-Yardım Şubesi ve Derleme-Yayım Şubesi de kurulmuş ilgili alanlarda görev ve sorumluklarını yerine getirmişlerdir.

Türkiye ve Ortadoğu Amme İdaresi Enstitüsü'nün en yüksek mercii İdare Heyeti, enstitüde görevli profesör ve doçentler, Ankara Üniversitesi Siyasal Bilgiler Fakültesi'nden üç, Hukuk Fakültesi'nden iki, Ankara Yüksek İktisat ve Ticaret Okulu'ndan bir öğretim üyesi, bazı bakanlıklarca tayin edilecek azalarla birlikte Birleşmiş Milletler tarafından teknik yardım uzmanı gönderildiği sürece enstitüye resmî olarak aza tayin edilen Birleşmiş Milletler uzmanları arasında üç kişi tarafından oluşmaktaydı (md. 5). İdare Heyeti'nin; umum müdür, umum müdür yardımcısı ve şube müdürlerini seçmek, İcra Komitesi'nce hazırlanan ve umum müdür tarafından sunulan bütçe ve kadro teklifini tetkik ederek karara bağlamak, enstitüye yapılacak maddi yardımlar, vasiyet edilecek menkul ve gayrimenkul malların kabulüyle ilgili karar almak, öğrenciler hakkında verilecek ihraç kararlarına yönelik itirazları değerlendirmek ve neticeye bağlamak gibi başlıca görevleri vardır (md. 6). İcra Komitesi ise; umum müdür, umum müdür muavini, Birleşmiş Milletler tarafından uzman heyeti gönderildiği müddetçe bu heyetin başı, şube müdürleri ve İdare Heyeti tarafından vazifelendirilen iki temsilciden oluşmaktadır ve başı umum müdürdür. İcra Komitesi'nin başlıca görevleri ise öğretim üyeleri ve elemanlarının yanında uzmanların tayinini teklif etmek ve asistanlık jürilerini oluşturmak, umum müdürün teklifi üzerine enstitü umumi kâtibini tayin etmek, İdare Heyeti'ne bütçe ve kadro tekliflerini hazırlamak ve onaya sunmak ve öğrenci işlerine yönelik hizmetleri yürütmektir (md. 8).

Türkiye ve Ortadoğu Amme İdaresi Enstitüsü, kuruluşundan itibaren öğretme-yetiştirme, araştırma-yardım ve derleme-yayın hizmetlerinin yanında çeşitli program ve merkezler marifetiyle çalışma alanını genişletmiştir. Bu programlardan, kamu idaresinde lisans mezuniyetinden sonra beş yıllık bir tecrübeye sahip olan yönetici yahut adaylarına yönelik kamu hizmetlerinde daha etkin ve verimli olabilmesi için verilen yüksek lisans düzeyinde ve uzmanlık bilgileri içeren "Kamu Yönetimi Lisansüstü Uzmanlık Programı" ilk olarak ifade edilebilir. Bir diğeri ise ulusal ya da uluslararası boyutta kamu yönetimine ilişkin farklı alanlarda eğitimler, seminerler, konferanslar ve sempozyumlar içeren yetiştirme ve eğitim programlarıdır. Enstitünün kuruluşundan yaklaşık yirmi bir yıl sonra Bakanlar Kurulu kararıyla kamu yönetiminde ve özel sektörde ihtiyaç duyulan çağdaş yönetim anlayışına sahip yöneticilerin yetiştirilmesi amacıyla yine Türkiye ve Ortadoğu Amme İdaresi Enstitüsü'e bağlı olarak Sevk ve İdare Yüksek Okulu kurulmuştur. Okul ilk mezunlarını 1974-1975 öğretim yılında vermiştir. 1976-1977 öğretim yılında ise okul lisans programına başlamıştır.

1961'de gerçekleştirilen anayasa hazırlık çalışmalarına ilişkin Millî Birlik Komitesi ve Devlet Planlama Teşkilatı uzmanları tarafından farklı kurumlardan yardım talep edilmiş, Türkiye ve Ortadoğu Amme İdaresi Enstitüsü de bu kurumların başında gelmiş ve yürütülen çalışmalar bağlamında kamunun durumuna yönelik bir raporla destek verilmiştir. Bu çalışmaya ilişkin dönemin genel müdürü Kemal Fikret Arık başkanlığında bir komisyon toplanmış ve yapılan incelemeler Cemal Mıhçıoğlu tarafından "İdarî Reform ve Reorganizasyon" adlı rapora dönüştürülmüştür. Nitekim bu rapor daha sonra Merkezî Hükümet Teşkilatı Araştırma Projesi (MEHTAP) için bir ön hazırlık niteliğinde olmuştur. Bu projenin ardından enstitünün 1971 yılında hazırladığı "İdarî Reform Danışma Kurulu Raporu" ve 1991'de "Kamu Yönetimi Araştırma Projesi Raporu" (KAYA) ile Türk kamu yönetiminin reform sürecine olumlu katkılarda bulunulmuştur.

Türkiye ve Ortadoğu Amme İdaresi Enstitüsü sahip olduğu örgütlenme yapısına ek olarak kısa süreli eğitim programları ve çalışmalar yapan "Sürekli Eğitim Merkezi", mahallî idareler alanında bilimsel çalışmaların ve araştırmaların yapıldığı "Yerel Yönetimler Araştırma ve Eğitim Merkezi" ve insan hakları konusunda araştırma, çalışma ve yayınların yapıldığı "İnsan Hakları Araştırma ve Derleme Merkezi" gibi birimler marifetiyle de daha kapsamlı bir çalışma alanı oluşturmuştur.

Enstitünün yayın konusundaki en büyük başarılarından biri de Cemal Mıhçıoğlu'nun büyük çabasıyla 1968 Ağustos ayında yayın hayatına başlayan Amme İdaresi Dergisi'dir. Dergi halen yayın hayatına devam etmekle birlikte kurulduğu günden itibaren özellikle "yönetim bilimi" olmak üzere, "siyaset bilimi, idare hukuku, sosyoloji ve iktisat" gibi alanlarda da makaleler yayımlamıştır. Türkiye ve Ortadoğu Amme İdaresi Enstitüsü İnsan Hakları Araştırma ve Derleme Merkezi tarafından 1979'da yayımlanmaya başlayan İnsan Hakları Yıllığı Dergisi'nde, Türkiye'de insan hakları konusundaki gelişmelere ve makalelere yer verilmiştir. Bu önemli iki derginin yanında 1992'den itibaren özellikle mahallî idareler ve kent çalışmaları konularında makalelerin yayımlandığı Çağdaş Yerel Yönetimler Dergisi de enstitünün bir diğer yayın organı olarak faaliyet göstermiştir (TODAİE 2009 Yıllık Performans Programı, 101).

Türkiye ve Ortadoğu Amme İdaresi Enstitüsü hizmet verdiği süre içerisinde hazırladığı raporlar, akademik çalışmalar, kamu yönetimi alanındaki danışmanlıklar, yetiştirdiği öğretim elemanları ve vermiş olduğu lisansüstü eğitimlerle, yönetim alanına önemli katkılarda bulunmuştur. Türkiye ve Ortadoğu Amme İdaresi Enstitüsü 9 Temmuz 2018 tarih ve 703 sayılı Anayasada Yapılan Değişiklere Uyum Sağlanması Amacıyla Bazı Kanun ve Kanun Hükmünde Kararnamelerde Değişiklik Yapılması Hakkında Kanun Hükmünde Kararname ile kapatılmış, her türlü araç, gereç, taşınır, taşınmaz, yayın, yayın hakları, belge ve arşivleri ile birlikte Ankara Hacı Bayram Veli Üniversitesi'ne, enstitüde görev yapan öğretim elemanları da durumlarına uygun akademik kadrolara atanmak için Yükseköğretim Kurulu'na (YÖK) devredilmiştir. Daha sonra bu akademisyenlerin Türkiye ve Ortadoğu Amme İdaresi Enstitüsü bünyesinde öğretim gören öğrenciler ise yine Yükseköğretim Kurulu tarafından başka bir yükseköğretim kurumuna yerleştirilmiştir.