A

ULUSLARARASI OKUL

Yabancılar için açılan eğitim kurumları.

  • ULUSLARARASI OKUL
    • Ayşe AKSU
    • Web Sitesi: Türk Maarif Ansiklopedisi
    • Son Güncellenme Tarihi: 18.12.2022
    • Erişim Tarihi: 30.05.2026
    • Web Adresi: https://turkmaarifansiklopedisi.org.tr/uluslararasi-okul
    • ISBN ve DOI Numarası:
    • Bu metni kaynak göstererek kullanabilirsiniz.
    ULUSLARARASI OKUL
ULUSLARARASI OKUL

Yabancılar için açılan eğitim kurumları.

  • ULUSLARARASI OKUL
    • Ayşe AKSU
    • Web Sitesi: Türk Maarif Ansiklopedisi
    • Son Güncellenme Tarihi: 18.12.2022
    • Erişim Tarihi: 30.05.2026
    • Web Adresi: https://turkmaarifansiklopedisi.org.tr/uluslararasi-okul
    • ISBN ve DOI Numarası:
    • Bu metni kaynak göstererek kullanabilirsiniz.
    ULUSLARARASI OKUL

Dünyadaki sosyoekonomik gelişmeler, ulaşım ve iletişim vasıtalarının güçlenmesiyle çok uluslu ticaret ve şirket ağlarında çalışanlar; savaş, kıtlık gibi sebeplerle ülkelerinden ayrılmak zorunda kalan göçmenler; büyükelçi, konsolos, uluslararası sivil toplum kuruluşu personeli veya misyoner olan kimselerin çocuklarının eğitimini temin için açılan kurumlardır. Öğrencilerinin "küresel göçebe" diye tanımlanan ebeveynlere sahip olması, aynı şekilde öğretmenlerinin de ülkeler arasında seyyar halde bulunması, uluslararası programlarla İngilizce öğretim yapması ve akademik programlarının en az bir uluslararası bakalorya derecesi vermesi esaslarına dayanır. Büyük şehirlerde kurulan bu okulların program, öğretim dili, diploma veya not döküm belgeleri farklı ülkelerde yaşamayı kolaylaştırmakta, alınan eğitim ve kazanılan yeterlilikler kabul görmektedir. Bu işlevler, memleketinden başka bir ülkede yaşamak zorunda kalan ailelerin okul sorununu ortadan kaldırmaktadır. Küresel ölçekte bu okulların bazıları sadece ticarî amaçlarla ve yabancıların çocuklarına eğitim sunmak için ücretli olarak kurulurken bazıları da ideolojik veya dinî amaçlarla yola çıkmaktadır.

Dünyadaki ilk uluslararası okul 1886 yılında Londra'da açılan Spring Grove School kabul edilmektedir. Bunu Almanya'da Odenwald Scule (1910), Boston'da International School of Peace ile (1910) 1921-1924 yılları arasında Danimarka, Kalküta, Cenevre ve Yokohoma'da açılan benzerleri izledi. Uluslararası okulların artmasıyla 1951 yılında UNESCO Paris Genel Merkezi bünyesinde Uluslararası Okullar Birliği (International Schools Association [ISA]) kuruldu. Uluslararası Okullar Birliği, 1964 yılında "Uluslararası Bakolarya Diploma Programı"nı, 1968'de ise Uluslararası Bakalorya Örgütü'nü oluşturdu. Cenevre'de eğitim alanındaki ilk hükümetler arası kuruluş olan Uluslararası Eğitim Bürosu (Bureau International d'Education [IBE]) 1925 yılında hayata geçirildi.

Türkiye'de ilk açılan uluslararası okul İstanbul International Community School'dur. Temeli 1911'de Robert Kolej'de çalışan yabancı öğretmenlerin çocuklarına eğitim vermek amacıyla açılan ama savaş gibi sebeplerle kapanmış olan Robert College Community School'a dayanmaktadır. Kolej yetkililerinin burayı yeniden açma talebi, Millî Eğitim Bakanı Hasan Âli Yücel'in 1946 yılında ileri sürdüğü; Amerikan Robert Lisesi teşkilatının bulunmaması, okul mahiyetinde değil kurs şeklinde bir dershane olması, bilhassa Amerikan uyruklu öğretmen, memur ve tüccar çocuklarına özel olması gibi şartlar çerçevesinde kabul edildi. Fakat okul kanun dışı mevcudiyetine rağmen Türk-Amerikan ilişkilerinde problem çıkmaması adına kapatılmamıştır. 1979 yılında resmen kolejden ayrılarak adı İstanbul Community School şeklinde değiştirilmiştir. Bu süreçte okul yetkilileri hem Amerika Birleşik Devletleri büyükelçiliği aracılığı ile hem de bizzat devlet yetkilileriyle görüşmeler yaparak meseleye çözüm aramışlardır. Amerika büyükelçisi Ronald I. Spiers 20 Aralık 1979 tarihinde Millî Eğitim Bakanı Orhan Cemal Fersoy'u ziyaret etmiş, teklifi kabul edilmeyince Amerika yetkilileri bakanlığa bir muhtıra (aide-memoire) vermişlerdir. Bütün bu baskı ve talepler neticesinde, merkezi New York eyaletinde bulunan İstanbul International Community School Incorporation'ın getireceği sermayeye "6224 sayılı Yabancı Sermayeyi Teşvik Kanunu" hükümlerinin tatbik edileceği 1987 yılında ilan edilmiştir.

1980 yılı sonrası Türkiye'sinde serbest piyasa ekonomisinin güçlendirilmesine yönelik politikalar doğrultusunda gerçek veya tüzel kişiler bu tür okullar açmaya başladılar. Artan iktisadî gücü ve bulunduğu coğrafî, stratejik, siyasî ve kültürel konum Türkiye'yi göç alan, dolayısıyla yabancı sayısının gittikçe fazlalaştığı bir ülke haline getirdi. Neticede Türk eğitim sisteminde yabancılara yönelik yasal düzenlemeler yapılması kaçınılmaz oldu.

Bunun üzerine 1965 tarih, 625 sayılı Özel Öğretim Kurumları Kanunu bu yeni okul türüne göre uyarlanmaya çalışıldı. Zira orada Osmanlı Devleti zamanından beri mevcut olan "yabancı okullara" dair mevzuatın içerdiği kısıtlamalar (bk. Yabancı Okullar) bu okulların açılmasını engelliyordu. Kanunda 1984 yılında yapılan değişiklikle, "Türk vatandaşlarının bu amaçla kuracakları vakıflar tarafından uluslararası nitelikte özel okul açılmasına Bakanlar Kurulu'nca izin verilebileceği" belirtildi. Fakat buradaki "vakıf kurma" şartı sebebiyle hiçbir girişim olmadı. 1985 tarih 18923 sayılı ek madde ile bu şart kaldırılınca durum değişti.

Nihayet 625 sayılı kanunu yürürlükten kaldıran 2007 tarih, 5580 sayılı kanunun 5/a-1 maddesiyle "Yalnız yabancı uyruklu öğrencilerin devam edebilecekleri yükseköğretim dışındaki milletlerarası özel öğretim kurumu; yabancı uyruklu gerçek ve tüzel kişiler tarafından veya Türk vatandaşlarıyla ortaklık yolu ile 4875 sayılı Doğrudan Yabancı Yatırımlar Kanunu çerçevesinde cumhurbaşkanının izniyle açılabilir" hükmü getirildi. Böylece "özel öğretim kurum türü" olarak tanımlanan bu okullar ilk defa Türk eğitim literatürüne girmiş oldu. Ancak 3. maddesinde 2016 yılında yapılan değişiklikle "özel hukuk tüzel kişileri veya özel hukuk hükümlerine göre yönetilen tüzel kişiler tarafından açılan özel öğretim kurumlarının kurucularında yabancı uyruklu gerçek veya tüzel kişilerin ortaklığı" yasaklandı (bk. Özel Öğretim).

Ülkede yalnızca belli bir süre için ikamet eden yabancı öğrencilerin eğitim ihtiyaçlarının karşılanmasına yönelik olmaları sebebiyle bu okullarda Türk vatandaşı öğrencilerin kaydolması kanunen menedildi. Türk Devleti'nin ülkesi ve milletiyle bölünmez bütünlüğüne, menfaatlerine ve güvenliğine aykırı, Türk milletinin millî, ahlakî, insanî, manevi ve kültürel değerleri aleyhinde eğitim öğretim yapılamayacağı; bütün faaliyet, denetim ve işlemlerinin bakanlıkça onaylanacağı vurgulandı.

Türkiye'deki uluslararası okulların yürütülmesinde mevzuat yetersizliği, ilgili ülkelerin "mütekabiliyet" esasını gözetmemeleri, bazı okulların isimlerinde doğrudan ait oldukları ülke adının geçmesi, denetimdeki yetersizlikler gibi pek çok sıkıntı bulunmakla birlikte sayıları hızla artmış, "uluslararası okul" olgusu millî eğitim sisteminin bir parçası haline gelmiştir. Nitekim 2020-2021 yılı itibariyle Türkiye'de faaliyet gösteren uluslararası okul sayısı 249 olup bunların en fazla bulunduğu ilk üç şehir sırasıyla İstanbul, Ankara ve Mersin'dir.

Bu okullarda yetişen çocukların özelliklerine bakıldığında vatanından uzakta, tam olarak kendi eğitim ve değerler sisteminden beslenmeyen; İngilizce ortak dilli, ortak müfredatlı kurumlarda genelde tektip kültür kodlarıyla yetiştirilmiş bir insan tipinin (global tip) ortaya çıktığı görülmektedir.

Kaynakça

Güzel, Sadettin. “Türk Eğitim Sisteminde Milletlerarası Özel Okullar: Mevcut Durum, Sorunlar ve Çözüm Önerileri”. Alanyazın Eğitim Bilimleri Eleştirel İnceleme Dergisi. 3/2 (2022), s. 271-295.

MEB. Yabancı Okullar, Azınlık Okulları ve Uluslararası Okullar Denetim Rehberi. Ankara 2010.

Şamlıoğlu, Kemal. “Tarihi Seyir İçerisinde Türkiye’de Uluslararası Okullar”. Uluslararası Maarif Dergisi. sy. 2 (2020), s. 102-106.

Kaynak: https://turkmaarifansiklopedisi.org.tr/uluslararasi-okul

Görüş, öneri ve yorumlarınız için tıklayınız.

Bilgi paylaştıkça çoğalır. Okuduğunuz için teşekkür ederiz.

ULUSLARARASI OKUL

Yabancılar için açılan eğitim kurumları.

Önizleme