Okullar, sosyal kültürün üretildiği ve aktarıldığı yerler olup kendilerine özgü okul kültürüne sahiptir. Okul kültürü okul toplumunu oluşturan insanların paylaştıkları temel değerler, normlar, anlam ve semboller sistemidir. Törenler ise önem verilen değer, olay ve kahramanlarla ilgili anma ve kutlama formunda düzenlenen toplantılardır. Güçlü okul kültürlerine sahip okullar, aynı zamanda kurumsal paylaşma ve bütünleşmeyi sağlayıcı iyi düzenlenmiş okul törenlerine de sahiptir.
Okul kültürünü oluşturan semboller; okul toplumunun üyelerini amaç, düşünce, davranış ve değerler yönünden etkilemeye dönük fizikî ve görsel nesneler, kurumsal hikâye ve kahramanlar, törenler ve ritüeller gibi öğeleri kapsar. Okullar açısından açılış, mezuniyet, terfi, bayram, anma, bayrak törenleri okul kültürü içinde geniş bir yer tutar.
Tören, âyin, ritüel, seremoni, merasim gibi kavramlar, bazan birbirinin yerine kullanılır. Bunlardan ritüel ve âyin, daha çok dinî törenler için kullanılmakla birlikte din dışı (ladinî) ve seküler mahiyette ritüellerden de söz edilebilir. Törenler bireysel, toplumsal ve kurumsal törenler olarak sınıflandırılır ve mitolojik, sosyolojik, psikolojik, antropolojik, dinî, politik vb. açılardan farklı biçimlerde analiz edilir. En ilkel toplumlardan en modern toplumlara kadar insanların yaşamında geniş bir yer tutar. Bireysel açıdan doğum, ad koyma, sünnet, okula başlama, mezuniyet, askerlik, nişan, düğün, nikâh ve ölüm törenlerinden söz edilebilir. Toplumsal yönden de nevruz, hıdırellez gibi mevsimsel törenler millî ve dinî bayramlar ve günler, anma ve zafer törenleri, festivaller, karnavallar gibi çeşitli törensel etkinliklerden söz edilebilir. Kurumsal açıdan okullardaki çeşitli anma törenleri, millî bayram kutlamaları, sabah okul bahçesinde yapılan bayrak töreni, andımız ve İstiklal Marşı'nın söylenmesi, mezuniyet programları gibi toplantıların hepsi, okul törenleri kapsamında yer alır.
Okul törenleri katılımcılarının kendileri için tanımlanan rolleri icra ettikleri sosyal dramalara benzetilebilir. Okul, törenlerin ve ritüellerin en çok yer aldığı sosyal organizasyonlardır. Okulda öğretim yılı ve yıl içindeki haftalar törenlerle başlar ve biter. Okullarda kutlanan özel günler ve haftalar, bayramlar, mezuniyet günleri gibi etkinlikler bu kapsamda yer alan örneklerdir. Okul törenleriyle ilgili bazı ortak öğelerden söz edilebilir. Bunlar tören yeri, bayrak, flama, dekor kıyafet gibi tören nesneleri, tören dili dediğimiz konuşmalar, şiirler, şarkılar, marşlar, tören müziği, gösteri ve danslar, geçit resmi ile töreni hazırlayanlar, sunanlar ve izleyenlerdir.
Pozitivist/yapısal işlevsel, çatışmacı gibi yaklaşımlar açısından törenlerin farklı amaç ve işlevlerinden söz edilebilir. Yapısal işlevsel açıdan bir paylaşma ve bütünleşme aracıdır. Çatışmacı paradigma açısından güce dayalı hiyerarşik ve hegemonik ilişkiler kapsamında analiz edilerek bir ayrışma ve farklılaşma aracı olarak görülmüştür. Törenler, genelde tekrarlanan standart davranış, eylem ve söylemlerden meydana gelmektedir. Davranışı kontrol etme, duygusal yoğunluk, saygı ve bağlılık, gündelik olandan farklılık, etkileşim ve etkileyicilik, anlamın paylaşılması, meşrulaştırma, dönüştürme, kutsallık, eğlenme, hoşça zaman geçirme gibi bazı genel amaç ve özelliklerinden söz edilebilir.
Literatürde törenlerle ilgili genel olarak resmî ve resmî olmayan; bireysel, kurumsal ve ulusal; dinî ve laik/seküler; birleştirici (bağlılık ve sosyal dayanışmayı sağlayıcı) ve ayrıştırıcı (hiyerarşi, statü ve güce dayalı ilişkileri meşrulaştırıcı) törenler şeklinde sınıflamalar yapılmıştır. Organizasyonlar ve okullar yönünden de törenlerle ilgili bazı sınıflamalar yapılmıştır. Öyle ki kurumsal törenler, düzenleniş amaçlarına ve sonuçlarına göre; geçiş, düşürme/tenzil etme, artırma, yenileme, çatışmayı azaltma ve bütünleşmeyi sağlamaya dönük törenler olmak üzere altı grupta toplamıştır. Okul törenleri, aralarındaki ortak bazı özelliklere göre başlangıç; anma ve kutlama; terfi ve başarı; kapanış, mezuniyet ve ayrılış; eğlenme ve hoşça vakit geçirme amaçlı törenler şeklinde beş grupta toplanabilir.
Yeni bir okula, yeni bir eğitim öğretim yılına ve yeni bir sınıfa başlangıçta yapılan törenler başlangıç törenleridir. Öğrenci ve öğretmenlerin okul toplumunun üyesi olmaları sürecinde farklı başlangıç ve katılma törenleri düzenlenir. Osmanlı Devleti'nde sıbyan mekteplerinde okula yeni başlayan çocuklar için düzenlenen "bed'-i besmele" ya da "âmin alayları" bu kapsamda yer alır. Bir okula veya öğretmenlik mesleğine yeni katılan öğretmenler için düzenlenen karşılama, mesleğe giriş ve yemin törenleri yanında ilkokullarda sabahları söylenen andımız; diğer ortaöğretim okullarında İstiklal Marşı ve bayrak törenleri de başlangıç törenlerine örnektir (bk. Bed-i Besmele).
Anma ve kutlama törenleri ise okullarda belirli tarihî olayları ve şahsiyetleri anma amaçlı düzenlenir. 18 Mart Çanakkale Zaferi ve Şehitleri Anma Günü, 29 Ekim Cumhuriyet Bayramı, 10 Kasım Atatürk'ü Anma Günü, Mehmet Akif Ersoy ve İstiklal Marşı'nın Kabulü, Öğretmenler Günü gibi ulusal düzeyde kutlanan günler ve anılan kahramanlar yanında yerel düzeyde kurtuluş günlerinin kutlanması da bu kapsamda yer alır. Okullarda belirli gün ve haftalarda (İlköğretim Haftası, Kızılay Haftası, Yeşilay Haftası, Sağlık Haftası, İnsan Hakları ve Demokrasi Haftası, Gaziler Günü vd.) kutlanan çok sayıda gün ve haftalar bu kapsamda yer alır.
Terfi ve başarı törenlerinin öğretmenler için terfi, statü değiştirme, bir üst göreve atanma; öğrenciler yönünden okuma bayramı, onur öğrencisi olma, takdir ve teşekkür belgesi ile ödüllendirmeler; sosyal, kültürel, akademik, sportif faaliyetlerde kazanılan başarılar için düzenlenen ödül törenleri gibi değişik formları vardır. Bu törenler, başarının tanınmasına ve motivasyon sağlanmasına dönük törenlerdir.
Okullar, yeni bir eğitim öğretim dönemine törenle başladığı gibi düzenlenen bazı törenlerle eğitim öğretime ara verilir. Öğretim yılı sonunda düzenlenen karne günü, mezuniyet ve diploma günü törenleri; öğretmenler için düzenlenen tayin ve okuldan ayrılma, emeklilik ve veda törenleri, bu kapsamda olan kapanış, mezuniyet ve ayrılış törenleridir. Bunlar, daha çok sevinç ve hüznün birlikte paylaşıldığı törenlerdir.
Okullarda ortak ilgi ve amaçlar çerçevesinde öğretmen, öğrenci ve mezunların bir araya geldiği piknikler, mezunlar buluşması, pilav günleri, balolar, kermesler, geziler, konserler, sportif ve kültürel müsabakalar faaliyetler de paylaşma, hoşça vakit geçirme ve eğlenme amaçlı törenler olarak adlandırılır. Bütün bu toplantı ve buluşmalar, okul kültürünün bir öğesi olup okul toplumunun üyeleri arasında kaynaşma ve bütünleşmeyi sağlamaya dönük etkinliklerdir.
Bütün törenlerle ilgili genel özellikler listesi vermek mümkün olmasa da literatürde başarılı bir biçimde düzenlenen törenlerin bazı özellikleri şöyle sıralanmıştır: 1. Etkili bir müzik eşliğinde söylenecek parçaların seçimi ve seslendirilmesi. 2. Telli, üflemeli ve vurmalı çalgılar eşliğinde kalbe hitap eden ses ve müzik. 3. Gösteri, dans, kortej, geçit resmi gibi etkinliklerin seçimi ve icrası. 4. Seçilen kostüm, sembol ve renklerle kurumsal ve ulusal flama ve bayraklar. 5. Önem verilen başarı ve zaferlerle ilgili anlatılan hikâyeler. 6. Ulusal ve kurumsal değerlerin paylaşılabileceği uygun bir tören yeri. 7. Tören mekânının düzenlenmesi; mimari, dekor, kostüm ve insan uyumu. 8. Törende kullanılacak çiçek, müzik ve kokuların seçimi.
Başarılı okul törenlerinin özellikleri ise şunlardır: 1. Özel önem verilen değerleri kapsayan amaçlar. 2. Sembolik anlam taşıyan giysi ve dekorlar. 3. Uygun ve cezbedici bir ortam ve çevre düzenlemesi. 4. Bayrak ve flamalarla geçmiş ve şimdiye ilişkin semboller. 5. Okul hakkında anlatılan hikâyeler ve başarılar. 6. Sıra dışı ve değer yüklü sunumlar ve konuşmalar. 7. Katılanlarda derunî amaç, duygu ve değerlerin uyandırılması. 8. Özel konuklar için mekân düzenlemesi. 9. Uygun müzik, film ve slaytlar. 10. Özel olarak hazırlanmış yiyecek ve içecekler.
Okul törenleri, sembolik, sosyal, kültürel, politik açılardan analiz edildiğinde, açık ve gizli bazı amaçlarından ve sonuçlarından söz edilebilir. Bu törenle, kaynaşma, bütünleşme, paylaşma, saygı ve övünme gibi farklı amaçları gerçekleştirmek için düzenlenir. Katılım ve yaşanan çoşku durumu, sosyal bütünleşmeyle ilgili ipuçları verir, buna göre yararlı ya da zararlı sonuçları açıklanabilir: 1. Bireyler arasında birlik ve bütünleşmeyi sağlama, alt kültürleri kaynaştırma, ortak değerlere dayalı bir okul kültürü oluşturma. 2. Kurumsal hiyerarşide yer alan her bireyin çekinmeden bir arada bulunması. 3. Güçlü bağlılık, heyecan ve enerji sağlayan bir ruh halinin oluşması. 4. Geçmiş ve şimdi ile ilgili gerçekler yanında geleceğe ilişkin hayallerin paylaşılması. 5. Manevi değer, duygu ve düşüncelerin birlikte yaşanması ve paylaşılması. 6. Zorlukların fırsata, trajedilerin tecrübeye, kayıpların kazanca dönüştürülmesi. 7. Tecrübelerin paylaşılması, birlikte öğrenme ortamının oluşturulması. 8. Kurumsal anı ve hikâyelerin paylaşıldığı, oyun ve dans gibi birleştirici eğlence araçlarıyla daha iyi bir öğrenme, iş ve çalışma ortamının hazırlanması. 9. Önlenemeyen kayıplar için güvenilir bir yol bulma, gerginlik ve stresi azaltma, duyguları paylaşma, ayrışmayı önleme için uygun bir atmosfer oluşturma.
Millî törenler gibi okul törenleri de öteden beri özellikle uluslaşma sürecinde yeni bayram ve günlerin de eklenmesiyle okullarda millî kimliği inşa etmede, millî ve kurumsal dayanışma, paylaşma, bütünleşmeyi sağlamada kutlanması veya anılması önemli görülen araçlar olarak görülmüştür. Ayrıca okul törenleri ve eğitim ritüelleri, akademik mahiyette çeşitli araştırmalara konu olmuştur.
