Örgün eğitim haricinde kamu veya özel sektör tarafından sağlanan çeşitli ek eğitimler.
Örgün eğitim haricinde kamu veya özel sektör tarafından sağlanan çeşitli ek eğitimler.
Destek eğitimi öğrencilere eğitim hayatlarında destek sağlamayı amaçlayan, onların aldıkları formel eğitimlere ek olarak daha fazla destek ve öğrenme fırsatı sunan programlardır. Bu süreçte öğrencilerin bireysel gereksinimlerine ve öğrenme tarzlarına uygun öğretim ve öğrenme stratejileri kullanılır. Hem okul içi hem okul dışı etkinlikleri içeren bir kavram olan destek eğitimi yalnızca örgün eğitimdeki dersleri değil müze eğitimi, yaz kampları gibi okul dışı zamanlarda yapılan eğitimleri de kapsamaktadır.
Destek eğitimi, öğrencilerin güçlü yönlerini geliştirmenin yanı sıra, eksikliklerinin giderilmesi, akademik başarılarının arttırılması, sınavlara hazırlanmaları amacıyla örgün okul kariyerlerini geliştirmek için tasarlanmış bir dizi eğitim etkinliğidir. Destek eğitimi, özel ilgi alanlarının geliştirilmesi, okul eğitimini destekleme ve genel eğitimin kalitesini arttırma gibi pek çok karmaşık faktör tarafından etkilenmektedir. Destek eğitiminin yaygınlaşma sebepleri arasında, ailelerin çocuklarının akademik başarılarını arttırma isteği ve onların gelecekleri ile ilgili duydukları endişeler sayılabilir. Öğrenciler yoğun rekabet ortamında iyi okullara veya üniversitelere girebilmek için de destek eğitimine başvurabilmektedir. Çünkü özel ilgi alanlarını ve yeteneklerini geliştirmek için özel ders almaları veya koçluk sistemine başvurmaları, öğrencilere bireyselleştirilmiş ve kişiselleştirilmiş öğrenme deneyimleri sunar. Özellikle matematik, fen ve edebiyat gibi derslerde örgün eğitim sistemindeki eksikliklerin giderilmesi adına destek eğitimi kullanılmaktadır.
Örgün öğretimde karşılanamayan, çocukların ve gençlerin sürekli artan ve çeşitlenen eğitim ihtiyaçlarına hızlı ve etkili bir şekilde cevap verebilen öğrenci odaklı bu programlar dünyada hızla popülerlik kazanmakta özellikle Doğu Asya ve bazı Avrupa ülkelerinde yaygın şekilde uygulanmaktadır. Tam gün okulları serbest zaman etkinlikleri ve okul dışı zaman etkinlikleri gibi farklı uluslarda farklı adlara sahip olan bu tür programlar giderek eğitim sistemlerinin daha önemli bir parçası olarak kabul görmektedir.
Türk eğitim tarihi açısından kurs, özel ders ve dershaneciliğin kökenleri daha eskiye gitmekle birlikte, örgütlenme süreçleri 1960'larda başlamıştır. 1965'te çıkarılan Özel Öğretim Kurumları Kanunu ile kuruluşları ve işleyişleri düzenlenen dershaneler yaygın eğitim öğretim kurumları olarak tanımlanmıştır. İlk yıllarda özel okul formatında olan dershaneler zamanla takviye kurslarına dönüşmüştür. 1980 sonrası uygulanan liberal ekonomi politikalarıyla birlikte özel okul, dershane ve çeşitli kursların sayıları hızla artmıştır. Bu dönemde kamu harcamalarında eğitim masraflarının önemli bir yer tuttuğu ifade edilerek bu yükün azaltılması için özel girişimler desteklenmiştir. V. Kalkınma Planı'nda özel okulların teşvik edileceği vurgulanmış, yasal kolaylıklar ve farklı yıllarda çıkarılan yönetmelikler ile özel okulların ve dershanelerin önü açılmıştır. Türkiye'de 1982-83 eğitim öğretim yılında 236 özel kurs ve 130 dershane bulunurken, 1988-89 eğitim öğretim yılında özel kurs sayısı 11.314'e ve dershane sayısı da 9029'a çıkmıştır. Özel sektörün eğitim alanındaki payının arttırılmasına yönelik politikalara bağlı olarak, dershanecilik sektöründe hızlı değişimlerin yaşandığı dönemler olmuştur. 14 Mart 2014 tarihinde Resmî Gazete'de yayımlanarak yürürlüğe giren düzenleme ile 5580 sayılı Özel Öğretim Kurumları Kanunu'nda da önemli değişiklikler yapılmıştır. 2014/7 Sayılı genelge kapsamında, 14 Mart 2014-1 Eylül 2015 tarihleri arasında dershane veya öğrenci etüt eğitim merkezi kurucularının, kurumlarını başka bir özel öğretim kurumuna dönüştürme isteği halinde, binalarını Özel Öğretim Kurumları Standartlar Yönergesi'ne uygun hale getirip, "kurumların dönüşümü" hükümlerine göre başvurmaları gerektiği hükmü getirilmiştir. İnceleme sonucu uygun bulunanlara, "Kurum Açma İzni ile İş Yeri Açma ve Çalışma Ruhsatı" verileceği belirtilmiştir. Yasa 14 Mart 2014 tarihinde yürürlüğe girdiğinde faal olan dershaneler ve 5580 sayılı kanuna göre düzenlenen öğrenci etüt eğitim merkezleri, gerekli dönüşümü tamamlamayanlar arasından, dönüşüm programına dahil olmak istemeyenlerin faaliyetlerinin 1 Eylül 2015 tarihinde sona ereceği hüküm altına alınmıştır. Anayasa Mahkemesi tarafından iptal edilen bazı düzenlemelere rağmen 3 Ağustos 2015 tarihi itibariyle 903 dershane temel liseye dönüşmüştür.
Destek eğitimi, genellikle özel dersler, etüt merkezleri, sınava hazırlık kursları veya çevrim içi platformlar gibi kaynaklardan oluşan faaliyetleri içermektedir. Bu tür ek eğitim destekleri, öğrencilere özel olarak sunulan veya gruplar halinde yapılan dersler, rehberlik, deneme sınavları, test hazırlığı, ödev yardımı ve öğrenci koçluğu gibi hizmetleri de içerebilir. Ek eğitim desteği, öğrencilerin ihtiyaçlarına ve hedeflerine göre çeşitlilik gösterir. Bu şekilde, öğrencilere daha fazla fırsat sağlanır ve bireysel potansiyellerini ortaya çıkarmalarına yardımcı olunur.
Türkiye'de ek eğitim desteği sağlayan çalışmalar çeşitli kurumlar ve girişimler tarafından gerçekleştirilmektedir. Türkiye'de ek eğitim desteği konusunda yapılan bazı çalışma ve uygulamalara şu örnekler verilebilir:
Özel Ders (Kurs) Merkezleri: Bu merkezler, öğrencilere ek dersler, sınav hazırlık kursları ve akademik destek sunmaktadır. Özellikle üniversite sınavlarına hazırlık amacıyla birçok sınav hazırlık kursu bulunmaktadır. Bu kurslar, öğrencilere sınav teknikleri, test çözme stratejileri ve konu tekrarı gibi konularda destek sağlamaktadır.
Özel okullar ve kolejler genellikle daha yoğun bir eğitim programı sunarak ek eğitim desteği sağlamaktadır. Bu tür okullar, daha küçük sınıf mevcutları, öğrenciye daha fazla bireysel ilgi gösterme imkânı ve ek ders seçenekleri gibi avantajlar sunabilmektedir.
Devlet Destekli Projeler: Türkiye'de Millî Eğitim Bakanlığı ve bazı kamu kurumları, öğrencilere ek eğitim desteği sağlamak için çeşitli projeler yürütmektedir. Mesela "destekleme ve yetiştirme kursları", yetenek sınavlarına hazırlık kursları, okul dışı etkinlikler ve bilim merkezleri faaliyetleri gibi çalışmalar öğrencilere destek eğitim fırsatları sunmaktadır. Okulların bünyesinde yürütülen özel eğitim uygulamalarıyla kaynaştırma ve bütünleştirme programları da destek eğitimi kapsamında yer almaktadır.
Yetenek Geliştirme Programları: Öğrencilerin özel ilgi alanlarına yönelik olarak düzenlenen programlardır. Mesela müzik, spor, sanat, bilim gibi alanlarda öğrencilerin yeteneklerini geliştirmeleri ve ilgilerini derinleştirmeleri için fırsatlar sunmaktadır. Bilim sanat merkezleri, özel yetenekli öğrenciler için açılan destek eğitimi odaları, TÜBİTAK araştırma projeleri yarışmaları, TEKNOFEST eğitimleri ile yerel yönetimlerin yürüttüğü kodlama ve robotik temalı eğitimler destek eğitimine örnek gösterilebilir.
Okul Dışı Etkinlikler: Okullar veya diğer kurumlar tarafından düzenlenen bilim fuarları, drama atölyeleri, spor kulüpleri, okuma grupları gibi etkinliklerle öğrencilere ek eğitim imkânları sunularak onların sosyal becerilerinin ve ilgi alanlarının gelişmesi sağlanır.
Çevrim İçi Eğitim Platformları: Teknolojinin ilerlemesiyle birlikte, çevrim içi eğitim platformları ve uygulamalar, öğrencilere çeşitli konularda interaktif ders materyalleri, öğretici videolar ve interaktif testler gibi kaynaklar sunarak ek eğitim desteği sağlar. Bu platformlar ve uygulamalar öğrenme deneyimini zenginleştirmektedir.
Türkiye'de destek eğitimi alanında yapılan çalışmalar, aynı zamanda eğitim sistemindeki bazı eşitsizlikleri azaltma ve öğrenciler arasındaki fırsat eşitliğini sağlama amacını taşımaktadır. Devlet destekli projeler, dezavantajlı bölgelerdeki öğrencilere ve ailelere ek eğitim imkânları sunarak fırsat eşitliği sağlamaya yönelik çabaları desteklemektedir. Dershaneler, sosyoekonomik düzeyi yüksek aileler için daha kolay ulaşılabilir olduğu için fırsat eşitliğinin önünde bir engel teşkil etmektedir. Ayrıca şehirlerde ve büyük ilçelerde daha çok dershanenin faaliyet göstermesi sebebiyle küçük yerleşim yerlerinde yaşayan öğrencilerin dershane imkânlarına erişimi de kısıtlıdır.
Destek eğitimi, akademik başarıda iyileşme ve özgüven artışı gibi faydalar sağlayabileceği gibi aynı zamanda bazı tartışmalara da yol açmaktadır. Bu tartışmalar arasında maddi kaynaklara erişimdeki farklılıklar, rekabetin artması, öğrenciler üzerinde aşırı baskı oluşturma, eğitimin ticarîleşmesi gibi konular yer almaktadır. Türkiye'de destek eğitimi, öğrencilerin bireysel ihtiyaçlarını karşılamak ve potansiyellerini geliştirmek amacıyla önemli bir rol oynamaktadır. Ancak bu desteğin, eşitsizlikleri arttırmadan ve öğrenciler üzerinde olumsuz etkiler meydana getirmeden sağlanması, eğitim politikalarında dikkate alınması gereken önemli bir durumdur.
Büyükcan, Tufan. “Dershanelerin Özel Okullara Dönüştürülmesi Sürecinde Türkiye’de Sınav Ekonomisi”. Eleştirel Pedagoji. 42 (2015), s. 67-73.
Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı. “Temel Liselerde Çalışma Koşullarının İyileştirilmesi Programlı Teftişi Sonuç Raporu”. 2017 (https://www.csgb.gov.tr/medias/6963/temellisedegerlendirmeraporu_tum.pdf ).
Dünya Bankası. “Türkiye’de Temel Eğitimde Kalite ve Eşitliğin Geliştirilmesi: Zorluklar ve Seçenekler”. 30 Haziran 2011 (http://abdigm.meb.gov.tr/projeler/ois/egitim/007.pdf).
Hajar, Anas – Karakus, Mehmet. “A Bibliometric Mapping of Shadow Education Research: Achievements, Limitations, and the Future”. Asia Pacific Education Review. 23/2 (2022), s. 341-359.
Okçabol, Rıfat. Türkiye Eğitim Sistemi. Ankara 2005.
Özoğlu, Murat. “Özel Dershaneler: Gölge Eğitim Sistemiyle Yüzleşmek”. Seta Analiz Dergisi. 36 (2011), s. 1-28.
Salcan, Umut. 1980 Sonrası Türkiye’de Özel Dershanecilik ve Öğretmenlik Mesleğinin Dönüşümü. YLT, Marmara Üniversitesi, 2014.
Subaşı, Birgül. Dünya’da ve Türkiye’de Özel Dershaneler. İstanbul 2005.
Zhang, Wei – Bray, Mark. “Comparative Research on Shadow Education: Achievements, Challenges, and the Agenda Ahead”. European Journal of Education. 55/3 (2020), s. 322-341.
Kaynak: https://turkmaarifansiklopedisi.org.tr/destek-egitimi
Bilgi paylaştıkça çoğalır. Okuduğunuz için teşekkür ederiz.
Örgün eğitim haricinde kamu veya özel sektör tarafından sağlanan çeşitli ek eğitimler.