Bugün Yunanistan'ın kuzeybatısında yer alan Yanya kentinde doğmuştur. Asıl adı Mehmed Esad olup babasının ismi Ali'dir. Eserlerinde "Yanyavî" nispesini kullanır. İlk eğitimini Yanya'da almıştır. Daha sonra İstanbul'a giderek buradaki medreselerde tahsiline devam etmiştir (1687). İstanbul'daki eğitimi sırasında felsefe ve mantığın yanında astronomi ve matematik eğitimi de almıştır. Matematik ve astronomiyi Tekirdağ Müftüsü Mehmed Efendi'den, Öklid geometrisinin temeli olan Usûl-ı Öklidis'i müneccimbaşı Mehmed Efendi'den, felsefe ve kelam ilimlerini Akşehirlizâde İbrâhim Efendi'den Farsça'yı Molla Müncil'den okumuştur.

Esad Efendi, Şeyhülislam Ebû Saidzâde Feyzullah Efendi'den mülazemet aldıktan (1691) sonra Süleyman Ağa Dârülhadisi'ne müderris oldu (1699). Daha sonra sırasıyla Defterdar Yahyâ Efendi, Ebtem, Eyüb Ferhad Paşa, Mûsıle-yi Sahn-ı Seman, Edirnekapı Mihrimah Sultan, Murad Paşa-yı Atik medreselerinde müderrislik yaptı. Nihayet en yüksek müderrislik payesi olan Mûsıle-yi Süleymâniye ile Eyüpsultan Medresesi müderrisliğine tayin edildi (1721). Ardından Galata kadılığına atandı (1726). Bu yıllarda kurulan matbaada basılacak eserlerin tashihi için heyet oluşturuldu ve bu heyete üye olarak atandı. Ayrıca yine bu dönemde oluşturulan tercüme kuruluna da üye seçildi. Diğer taraftan Sultan III. Ahmed'in kurduğu Topkapı Sarayı'ndaki kütüphanede hâfız-ı kütüp görevini aldı. Vefatında Nakşibendiye tarikatı mensuplarına ayrılan Edirnekapı'daki Emîr Buhârî Dergâhı yakınındaki kabristana defni gerçekleştirildi.

XVIII. yüzyılın başında, Esad Efendi Lâle Devri'nin en önemli fikir ve ilim adamlarından biri olarak temayüz etmiştir. Arapça, Farsça'nın yanı sıra Latince ve Grekçe de bilmektedir. Bu dönemde başlayan yenileşme hareketleri çerçevesinde Grekçe'den tercüme yapan heyetin başkanlığına getirildi. Aristo'nun bazı eserleri ile Furfûriyûs'un (Porphyrius) Îsâgûcî adlı eserini Arapça'ya çevirmiştir. Grekçe'den Arapça'ya yaptığı çevirilerinde XVII. yüzyılda yaşamış Selanik Metropoliti Ioannis Kuttinius'un daha önce Aristo ve Furfûriyûs'un eserlerine yaptığı şerhlerden yararlanmıştır. Bilgi ve birikimiyle devrinde herkesin takdirini kazanmış, kendisine "muallim-i sâlis" (üçüncü muallim) unvanı da verilmiştir.

Pek çok öğrenci de yetiştirmiştir. Bu öğrenciler arasında hekim Abbas Vesim Efendi, oğlu Bedreddin (Bedri) Mehmed Efendi, şair ve hattat Said Ahmed Efendi göze çarpan isimlerdendir.

Esad Efendi sadece felsefe ve mantık alanlarında değil, kelam konularında da eserler vermiştir. Bunun üzerine yazdığı er-Risâletü'l-lâhûtiyye adlı eserinde zorunlu ve mümkün varlık ayırımlarını yaptıktan sonra, mümkün varlıkların yokluktan nasıl varlık alanına çıktıklarını bilhassa İbn Sînâ ve Fârâbî gibi Meşşâî filozoflarına göndermelerde bulunarak açıklar. Allah'ın zatı, sıfatları ve birliği konusundaki meseleleri de çeşitli kelam âlimleri, filozoflar ve mutasavvıflara atıflarda bulunarak açıklamaya çalışır.

Yanyalı Esad Efendi'nin mantık, felsefe (Aristo'nun Fizika'sı üzerine yaptığı şerhler ve çevirileri) ve kelam konusunda tespit edilebilen eserleri şunlardır: 1. et-Ta'lîmü's-sâlis: Aristo'nun Fizika adlı sekiz bölümden oluşan eserinin Karaferyeli Ioannis Kuttinius tarafından yapılan özetinin Grekçe'den Arapça'ya tercüme ve şerhidir. 2. Tercümetü'ş-Şerhi'l-enver: Bu eser Furfûriyûs'un Îsâgûcî'si ile Aristo'nun Kategoriler, Peri Hermenias, I ve II. Analitikler 'inin bir özeti niteliğinde olup I. Kuttinius şerhi esas alınarak Arapça'ya çevrilerek şerh edilmiştir. 3. er-Risâletü'l-lâhütiyye: Bu eserde kelam ilminin ehemmiyetli problemleri açıklanmaya çalışılmıştır. 4. el-Hâşiyetü'l-Fethiyye ale'ş-Şerhi'l Hanefiyye li'r-Risâleti'l-Adudiyye: Molla Hanefî tarafından yazılan er-Risâletü'l-Hanefiyye adlı şerhin haşiyesi olup eksik kopyası bulunmaktadır. 5. Hâşiye alâ İsbâti'l-vâcib: er-Risâletü'l-lâhütiyye adlı eserle aynıdır. Mevcut kopyaları eksiktir. 6. Kitabü Ameli'l-Murabbai'l-müsavî li'd-dâire: Archimedes'in eserinden faydalanılarak kaleme alınan, bir dairenin eş alana sahip bir kare tespitine dairdir. İki nüshası bilinmektedir. 7. Şahidî'nin Tuhfe-i Şâhidî adıyla bilinen Farsça-Türkçe manzum lugatını Esad Efendi Grekçe'ye çevirmiştir. Günümüzde herhangi bir nüshası bilinmemektedir.

Esad Efendi'nin bu eserlerinin dışında, Bursalı Mehmed Tâhir şu eserlerinin de olduğunu belirtir: Şerhu Hikmeti'l-İşrâkıyye, Tercüme-i Şifâ li'bn-i Sînâ, Tercüme-i Metalii'l-envâr. Gerek Râmiz'in tezkiresinde gerek bazı kaynaklarda Esad Efendi'nin mürettep bir divanı olduğundan bahsedilse de şimdiye kadar buna rastlanmamıştır.