1885 yılında ilk olarak Selanik’te Feyz-i Sıbyan Mektebi adıyla açılan eğitim kurumu.
1885 yılında ilk olarak Selanik’te Feyz-i Sıbyan Mektebi adıyla açılan eğitim kurumu.
Osmanlı Devleti'nde 1860'ların başından itibaren geleneksel mektep anlayışının ve eğitim öğretim tekniklerinin yenilenmesi anlamında "usûl-i cedit" anlayışına uygun olarak farklı düzeylerde okullar açılmaya başlanmıştır. Bu tarzda açılan okullardan biri de 1885 yılında Selanik'te eğitim öğretime başlayan Feyz-i Sıbyan Mektebi'dir. Şemsi Efendi'nin de sonrasında bünyesine katıldığı mektep, Selanik'te mümeyyizlik yapan Mustafa Tevfik Efendi'nin gayretleri ve öncülüğüyle faaliyete başlamıştır (bk. Ceditçilik).
Okulun kurulacağı bina o sırada esasında Kâtip Muslihiddin mahallesinde bulunan bir Kur'an mektebidir. Bu binada 1883 yılında eğitime başlanmıştır. Ancak Mustafa Tevfik Efendi'nin isteği okulun daha kapsamlı ve modern eğitim anlayışının ihtiyaçlarını daha iyi karşılayacak bir kurum olması için Selanik Maarif müdürü olan Radoviçeli Mustafa Bey'den destek istenmiştir, Mustafa Bey de bu maksatla Mustafa Tevfik Efendi'yi okul kurucusu olarak görevlendirmiştir. Bunun üzerine hem Maarif'ten hem de halktan gelen destek ve yardımlarla okul resmî olarak 14 Aralık 1885 tarihinde kurulmuş ve modern bir eğitim anlayışıyla eğitim öğretim hayatına başlamıştır. Başlangıçta dört sınıfta elli öğrencisi bulunan okul, ilerleyen yıllarda yeni sınıfların oluşmasıyla toplamda sekiz sınıflık bir kuruma dönüşmüştür. Bu dönemde okulda Türkçe, Kur'an, tarih, coğrafya, Fransızca, Farsça, Arapça, edebiyat, matematik, geometri, mantık, resim gibi birçok ders okutulmaktadır.
Okul belirlediği müfredatı disiplinli biçimde uygulamış yeni ders araç ve gereçlerinin teminine önem vermiş gerektiğinde bunları Avrupa'dan getirtmiştir. Ailelerin isteği üzerine 1890 yılında kız öğrencilere eğitim veren bir bölüm de açılmıştır. Kız öğrenciler için açılan inâs bölümü başta ibtidâî kısımdan oluşmaktayken daha sonrasında rüşdî kısım da eklenmiştir. Bunun yanında yine inâs bölümünde küçük erkek çocukları için bir anaokulu da bulunmaktadır.
1900 yılına gelindiğinde ibtidâî ve rüşdî olmak üzere her ikisi de dört yıldan oluşan bir eğitim sunan okul Feyziye Mektebi adını almıştır. Amacını hayra hizmet olarak belirleyen kurumun öğrencilerinin neredeyse yarısı maddi açıdan imkânı bulunmayan fakir çocuklarıdır. Öğrenim ücretini karşılamada zorlanan talebelerin öğretim giderleri okul idaresince karşılanmıştır. 1906 yılında okul öğrenci mevcudu 700'e ulaşmıştır ve bunların yaklaşık 140 kadarı ücretsiz öğrencidir. Bu tarihte Feyziye Mektebi, Selanik'teki bütün müslüman okullardan daha fazla öğrenci sayısına sahip bir okuldur. Okulun ayrıca yatılı bir kısmı da hizmete girmiştir.
1902 yılında iktisatçı Mehmed Câvid Bey okulun müdürlüğüne getirilmiştir. Bu dönemdeki önemli girişimlerden biri de okulun Selanik Yalılar şubesinin açılmasıdır. Yalılar şubesi büyük ilgiyle karşılanmış ve şube binası yeterli gelmediğinden daha büyük bir binaya taşınmak durumunda kalınmıştır. Bu süreçte giderek büyüyen ve başarılı biçimde eğitim faaliyetlerini sürdüren okul, Balkan savaşları ile zorlu bir döneme girmiştir. Savaşın başlamasıyla Türkler Selanik'ten ayrılmak zorunda kalmış ve Rumlar Türkler'e ait olan binalara el koysa da Feyziye Mektebi'nin binasına dokunulmamıştır. Bu süreçte İstanbul'a göçen okul yöneticileri okulu buradan idare etmiştir. Ancak Selanik'in durumunda olumlu bir gelişme olmadığından İstanbul, Beyazıt'ta yeni bir bina kiralanarak burada yeni bir okul kurulmuştur. Okul, yaklaşık 1922-1923 yılına kadar Selanik'teki varlığını sürdürse de muhtemelen o tarihlerde tamamen kapanmış olmalıdır.
Selanik'ten İstanbul'a gelen ailelerin çocukları öğrenimlerine Beyazıt'taki Feyziye Mektebi'nde devam etmeye başlamıştır. Bu sırada okul müdürlüğünde Nakiye Hanım (Elgün) vardır. Müfredat yenilenmiş, yeni dersler eklenmiştir. 1923 yılında Selanik'ten gelen öğrencilerin sayısının daha da artmasıyla okulun kapasitesi yetersiz hale gelmiştir. Bunun üzerine Teşvikiye'deki Nâciye Sultan Yalısı'na taşınılmıştır. "Büyük buhran" olarak adlandırılan ekonomik bunalıma denk gelen 1929 yılında desteklerin azalması okulu bir kere daha zor duruma sokmuştur. Bu durumu aşmak amacıyla 1932'de Feyziye Mektepleri Cemiyeti kurulmuştur.
1934 yılında okul, Mustafa Kemal Atatürk'ün tensibiyle "Işık" adını almıştır. Feyziye mektepleri, 1955'te bir vakıf eğitim kurumuna dönüşmüş ve böylece Feyziye Mektepleri Vakfı kurulmuştur. Daha sonrasında şehrin merkezinin dışında Ayazağa yerleşkeleriyle de sınırlı kalmamış; 1996 yılında Işık Üniversitesi kurulmuş ve kısa bir süre sonra 2000 yılında okulun Erenköy Yerleşkesi açılmıştır. 2013'te Ispartakule Yerleşkesi de bunlara eklenmiştir. "Feyziye Mektepleri Vakfı Işık Okulları" olarak varlığını sürdüren Feyziye mektepleri, sahip olduğu yerleşkelerinde eğitimin hemen her kademesinde -anaokulu, ilköğretim, ortaokul, lise, üniversite- eğitim vermektedir. Hasan Tahsin, gazeteci ve yazar Ahmet Emin Yalman, şair Attila İlhan gibi pek çok tanınmış isim bu okulun mezunları arasındadır.
Akyüz, Yahya. “İlköğretimin Yenileşme Tarihinde Bir Adım: Nisan 1847 Tâlimatı”. OTAM. sy. 5 (1994), s. 1-47.
Kazancıoğlu, Habibe. “Selanik Feyz-i Sıbyan Mektebi 1311-1312 (1895-1896) Eğitim-Öğretim Yılına Ait Tevzi-i Mükafat Cedveli”. III. Uluslararası Eğitim Bilimleri ve Sosyal Bilimler Sempozyumu. Nevşehir 2019, s. 922-944.
Kurt Keçeci, Songül. “Osmanlı Devleti’nde Özel İslam Okulları (Selanik)”. EKEV Akademi Dergisi. 17/54 (2013), s. 187-204.
Mehmetefendioğlu, Ahmet. “Feyziye Mektebi’nin 25. Yıl Kutlamalarında Okunan Bir Şiir Üzerine”. Çağdaş Türkiye Tarihi Araştırmaları Dergisi. 9/20-21 (2010), s. 143-156.
Sandalcı, Mert. Feyz-i Sıbyan’dan Işık’a, Feyziye Mektepleri. İstanbul 2005.
Şimşek, Hüseyin. “Osmanlı Devletinde Özel Okullar ve İlk Türk Özel Okulunun Tarihçesine Dair Yeni Bilgiler”. Bilig. sy. 68 (2014), s. 209-230.
Kaynak: https://turkmaarifansiklopedisi.org.tr/feyziye-mektepleri
Bilgi paylaştıkça çoğalır. Okuduğunuz için teşekkür ederiz.
1885 yılında ilk olarak Selanik’te Feyz-i Sıbyan Mektebi adıyla açılan eğitim kurumu.