Türkiye'de ilköğretim ve ortaöğretim kurumları ilkokul, ortaokul ve lise olarak kademelenmektedir. 1997 yılında İlköğretim ve Eğitim Kanunu ile sekiz yıllık zorunlu eğitimle beraber ilkokullar ve ortaokullar birleştirilmiş ve ilköğretim okulları adını almıştır. 2012 yılında ise İlköğretim ve Eğitim Kanunu ile Bazı Kanunlarda Değişiklik ile ilkokul, ortaokul ve lise seviyelerinin her biri dört yıl olacak şekilde zorunlu eğitim on iki yıla çıkarılmıştır. Bu doğrultuda ilköğretim ilkokul ve ortaokul seviyelerinden oluşurken ortaöğretim liseyi kapsamaktadır. Örgün eğitim kapsamında kademeler arası geçişte ilköğretimden ortaöğretime geçerken sınavlar yapılmaktadır. Amaç genel olarak benzer olsa da bu sınavları birbirinden ayıran bazı farklılıklar vardır.

Tarihsel süreçte kademeler arası geçişte sınavların uygulanması yabancı dilde eğitim veren kolejlere öğrenci alırken yapılan sınavlar kapsamında 1955 yılına kadar uzanmaktadır. 1964'te fen liseleri, 1985'te Anadolu İmam-Hatip liseleri, 1990'da Anadolu öğretmen liseleri ve 2003'te sosyal bilimler liseleri sınavla öğrenci almaya başlamıştır. 1997 yılına kadar bu sınavlara ilkokuldan sonra girilirken sekiz yıllık zorunlu eğitim sonrasında bütün okullar ortaokuldan sonra ortak bir sınav sistemiyle öğrenci almaya başlamıştır. Bu doğrultuda yıllar arası bazı farklılıklar olsa da genel olarak fen, sosyal bilimler, Anadolu öğretmen, Anadolu, Anadolu güzel sanatlar ve spor, Anadolu İmam-Hatip ve Anadolu meslek ve teknik liselerine girişte liselere giriş sınavları yapılmaktadır. Lise giriş sınavları, genel olarak öğretim programındaki hedef davranışları (kazanımları) dikkate alarak öğrenci seçmeyi ve liselere yerleştirmeyi amaçlamaktadır.

Zorunlu eğitimin sekiz yıl olmasıyla birlikte liselere giriş için yapılan ilk merkezî sınav 1997-1998 eğitim öğretim döneminde uygulanan Liselere Geçiş Sınavı (LGS) olmuştur. Bu döneme kadar yabancı dil hazırlık sınıfı ortaokulun ilk yılında okutulurken bu dönemle beraber lisenin ilk yılı olarak okutulmaya başlanmıştır. Ayrıca Anadolu ve fen liselerine girişte yapılan merkezî sınavın ismi Liselere Giriş Sınavı olmuştur. Liselere Giriş Sınavı ile öğrencilerin bilgileri kullanarak çıkarım yapma ve öğeler arasındaki ilişkiyi kurma gibi üst düzey zihinsel süreçlerini ölçmek hedeflenmiştir. Bu doğrultuda sekizinci sınıf öğrencilerine her bir derste çoktan seçmeli ve dört seçenekli yirmi beş madde olmak üzere Türkçe, matematik, fen bilimleri ve sosyal bilimlerden oluşan toplam 100 madde uygulanmıştır. Sosyal bilimler testinin son dört maddesi din kültürü ve ahlak bilgisi ve sosyal bilimler olmak üzere iki farklı madde setinden oluşmuştur. Öğrencilerin din kültürü ve ahlak bilgisi dersini alıp almamalarına göre bu iki setten birini çözmeleri istenmiştir. Sınav tek oturum olarak uygulanmış ve öğrencilere sınavı tamamlamaları için 120 dakika süre verilmiştir. Puanlama yapılırken yanlış cevapların sayısının üçte biri doğru cevapların sayısından düşülmüştür.

2004-2005 eğitim öğretim döneminde Liselere Giriş Sınavı kaldırılmış ve Ortaöğretim Kurumları Öğrenci Seçme ve Yerleştirme Sınavı (OKS) uygulanmaya başlanmıştır. Altı, yedi ve sekizinci sınıftaki öğretim programlarından sorumlu tutularak OKS sadece sekizinci sınıflara uygulanmıştır. Sınavda öğrenciler Türkçe, matematik, fen bilgisi ve sosyal bilgiler derslerinden sorumlu tutulmuş, OKS'de her dersten yirmi beş madde olmak üzere toplam 100 çoktan seçmeli madde uygulanmıştır. OKS tek oturum olarak uygulanmış ve öğrencilere sınavı tamamlamaları için 120 dakika süre verilmiştir. Sınav sonunda OKS-Türkçe ve Matematik (TM) ve OKS-Matematik ve Fen (MF) olarak iki farklı puan hesaplanmıştır. Fen, Anadolu sağlık ve sağlık meslek liselerine OKS-MF puanı ile diğer liselere ise OKS-TM puanı ile öğrenci seçme ve yerleştirmesi yapılmıştır. OKS-TM puanında Türkçe ve matematik derslerinin önemi daha fazla OKS-MF puanında ise matematik ile fen bilgisi derslerinin önemi daha fazla olmuştur. Bu sınavla birlikte liselere geçişte öğrenci seçme ve yerleştirme sürecinde öğrencilerin okul başarı puanları da dikkate alınmıştır. Öğrencilere yirmi tercih hakkı verilerek tercih sayısı arttırılmıştır. Ayrıca bu sınav kapsamında polis kolejlerine ve bazı özel okullara da öğrenci seçimi yapılmış, devlet parasız yatılılık ve bursluluk sınavı da OKS kapsamında değerlendirmeye alınmıştır. Müfredattaki güncellemeler ve süreç odaklı bir değerlendirme amacı sebebiyle OKS'nin kaldırıldığı ifade edilmiştir.

LGS ve OKS sadece sekizinci sınıf öğrencilerine uygulanırken 2007-2008 eğitim öğretim yılından itibaren Ortaöğretim Kurumlarına Geçiş Sistemi (OGES) kapsamında uygulanmaya başlayan Seviye Belirleme Sınavı ile (SBS) altı ve yedinci sınıf seviyelerinde de sınavlar yapılmıştır. OKS'de yer alan derslere ek olarak ilk defa yabancı dilden de (İngilizce, Almanca, Fransızca ve İtalyanca) öğrencilere maddeler uygulanmıştır. SBS'de öğretim programındaki ders saatleri dikkate alınarak toplam 100 madde yer almıştır. SBS her sınıf seviyesinde tek oturum olarak uygulanmış ve öğrencilere sınavı tamamlamaları için altıncı sınıf testinde doksan dakika, yedinci sınıf testinde 100 dakika ve sekizinci sınıf testinde 120 dakika süre verilmiş ve düzeltme formülü uygulanmıştır. OKS-TM puanında olduğu gibi SBS'de de Türkçe ve matematik derslerinin önemi daha fazla olmuştur. Öğrencilerin okullardaki derslerinden aldıkları yıl sonu başarı puanına ek olarak davranış puanı da liselere geçişte öğrenci seçme ve yerleştirme sürecinde SBS ile dikkate alınmıştır. Davranış puanı, okul kurallarına uyum, sosyal gelişim ve ilişkiler gibi davranışlar üzerinden tanımlanmıştır. Altı, yedi ve sekizinci sınıf seviyelerinin her birinde SBS puanının %70'i, yıl sonu başarı puanının %25'i ve davranış puanının %5'i alınarak o sınıf seviyesine ilişkin puan hesaplanmıştır. Ortaöğretime yerleştirme puanı ise altıncı sınıf puanının %25'i, yedinci sınıf puanının %35'i ve sekizinci sınıf puanının %40'ı alınarak elde edilmiştir. Öğrencilere on iki tercih hakkı verilerek tercih sayısı OKS'ye göre azaltılmıştır. SBS kapsamında altıncı ve yedinci sınıf öğrencilerine uygulanan sınavlar zaman içerisinde kademeli olarak kaldırılmış ve 2012-2013 eğitim öğretim döneminde sadece sekizinci sınıflara liselere geçiş için sınav uygulanmıştır.

2013-2014 eğitim öğretim döneminde SBS kaldırılarak Temel Eğitimden Ortaöğretime Geçiş (TEOG) sistemi kullanılmaya başlanmıştır. TEOG sadece sekizinci sınıftaki öğrencilere yönelik birinci ve ikinci eğitim öğretim dönemlerinde uygulanan ve uygulama gününe kadarki sekizinci sınıf ders konularını içeren ortak sınavlardan oluşmaktadır. Öğrenciler söz konusu ortak sınavlara kendi okullarında girmiştir. İki farklı kitapçık türü olmak üzere her dersten yirmi çoktan seçmeli madde uygulanmış ve her derse ilişkin testi tamamlamak için öğrencilere bir ders saatine denk gelen 40 dakika süre verilmiştir. Ayrıca her derse ilişkin testten sonra 30 dakika ara verilmiştir. Önceki sınavlardan farklı olarak TEOG'da yanlış cevap sayısı doğru cevap sayısını etkilememiş ve puan hesaplamada öğrencilerin sadece doğru cevapları kullanılmıştır. TEOG ile ağırlıklandırılmış ortak sınav puanı hesaplanırken uygulanan katsayılar Türkçe için dört, matematik için dört, fen ve teknoloji için dört, din kültürü ve ahlak bilgisi için iki, T.C. inkılap tarihi ve Atatürkçülük için iki ve yabancı dil için iki olarak dikkate alınmıştır. Söz konusu kat sayılar dikkate alındığında Türkçe, matematik ve fen ve teknoloji derslerinin önemi daha fazla olmuştur. Her iki dönemden gelen ağırlıklandırılmış ortak sınav puanlarının ortalaması alınmıştır. Ortak sınavlardan alınan puanlar öğrencilerin yıl sonu başarı puanı hesaplanmasında da kullanılmıştır. Öğrencilerin altı, yedi ve sekizinci sınıftaki yıl sonu başarı puanları ile sekizinci sınıftaki ağırlıklandırılmış ortak sınav puanı öğrencileri liselere yerleştirmede dikkate alınmıştır. Önceki sınavlardan farklı olarak ilk defa TEOG ile, TÜBİTAK tarafından gerçekleştirilen yarışmalarda dereceye giren öğrencilere ek puan verilmiştir. Öğrencilere on beş tercih hakkı sunularak tercih sayısı SBS'ye göre arttırılmıştır.

2017-2018 eğitim öğretim döneminde TEOG kaldırılmış ve ortaöğretim geçiş sistemi kapsamında Liselere Geçiş Sistemi (LGS) uygulanmaya başlanmış, daha önceki sınav sistemlerinden farklı olarak liselere geçişte sınavlara girme zorunluluğu kaldırılmıştır. Sadece sınavla öğrenci alan ortaöğretim kurumlarına girmek isteyen öğrencilere liselere geçiş sınavları merkezî olarak uygulanmıştır. Liselere geçişte yılda bir defa uygulanan merkezî sınav sistemine geri dönülmüştür. Sekizinci sınıftaki öğretim programlarından sorumlu tutularak sadece sekizinci sınıf öğrencilerine uygulanmıştır. Sınav tek bir günde iki farklı oturumdan oluşmuştur. Öğrenciler ilk oturumda sözel derslerden sınava girmiştir. 45 dakika ara verildikten sonra ikinci oturumda öğrencilere sayısal derslerden maddeler uygulanmıştır.

Puanlar hesaplanırken düzeltme formülü uygulaması geri getirilmiştir. Puanların hesaplanmasında uygulanan kat sayılar Türkçe için dört, matematik için dört, fen bilimleri için dört, T.C. inkılap tarihi ve Atatürkçülük için bir, din kültürü ve ahlak bilgisi için bir ve yabancı dil için bir olarak dikkate alınmıştır. Merkezî sınavda yer alan bütün dersler dikkate alınarak merkezî sınav puanı hesaplanmıştır. Bu puan hesaplanırken önceki sınavlardan farklı olarak ortaokul başarı puanı dikkate alınmamıştır. Tercih süreci üç ayrı grupta toplanmıştır: merkezî sınav puanı ile öğrenci alan okullar (sadece merkezî sınav puanı olan öğrenciler için), yerel yerleştirme ile öğrenci alan okullar ve pansiyonlu okullar. Öğrencilere her gruptaki okullardan en fazla beş olmak üzere toplam on beş tercih hakkı sunulmuştur. Merkezî sınavla öğrenci alan kurumlar için tercih yapan öğrencilerden merkezî sınav puanı üstünlüğüne bakılmıştır. Puanların eşit olması durumunda ortaokul başarı puanı, yaş, okul devamsızlığı ve tercih sırası gibi diğer ölçütler dikkate alınmıştır. Yerel yerleştirme ile tercih sürecinde ise öğrencilerin ikamet adresi kullanılmış ve tercihte bulunulan okulun kayıt alanında olan öğrencilere öncelik verilmiştir.