A

TEFEYYÜZ İLKÖĞRETİM OKULU(1884-.)

Üsküp’te Türkçe öğretim yapan köklü eğitim kurumu.

  • TEFEYYÜZ İLKÖĞRETİM OKULU
    • Ayşe AKSU
    • Web Sitesi: Türk Maarif Ansiklopedisi
    • Son Güncellenme Tarihi: 18.12.2022
    • Erişim Tarihi: 14.05.2026
    • Web Adresi: https://turkmaarifansiklopedisi.org.tr/tefeyyuz-ilkogretim-okulu
    • ISBN ve DOI Numarası:
    • Bu metni kaynak göstererek kullanabilirsiniz.
    TEFEYYÜZ İLKÖĞRETİM OKULU
TEFEYYÜZ İLKÖĞRETİM OKULU (1884-.)

Üsküp’te Türkçe öğretim yapan köklü eğitim kurumu.

  • TEFEYYÜZ İLKÖĞRETİM OKULU
    • Ayşe AKSU
    • Web Sitesi: Türk Maarif Ansiklopedisi
    • Son Güncellenme Tarihi: 18.12.2022
    • Erişim Tarihi: 14.05.2026
    • Web Adresi: https://turkmaarifansiklopedisi.org.tr/tefeyyuz-ilkogretim-okulu
    • ISBN ve DOI Numarası:
    • Bu metni kaynak göstererek kullanabilirsiniz.
    TEFEYYÜZ İLKÖĞRETİM OKULU

Makedonya Türkleri'nin sembol kurumlarından biridir. 1884 yılında Osmanlı Devleti tarafından Tefeyyüz İbtidâî Mektebi adıyla açıldı. Binasını Hilmi Beg Derala inşa ettirmiş, okul açılışı sırasında devlet tarafından satın alınmıştır. Balkan savaşları başladığında Türk okullarındaki Türkçe eğitimin sona ermesinden, Osmanlı'nın 1913 yılında bölgeden çekilmesiyle Türkler'in azınlık durumuna düşerek okullarının tamamen kapatılmasından Tefeyyüz İbtidâî Mektebi de nasibini aldı.

1918 yılında kurulan Sırp-Hırvat-Sloven Krallığı döneminde Üsküp'te Türk çocuklarının devam ettiği okullar, her biri dörder sınıf olan Tefeyyüz, İrfan ve Şefkat mektepleriydi. Bu okulların hepsinde bütün dersler Sırpça-Hırvatça okutuluyor, sadece haftada iki-üç saat Türkçe dersi veriliyordu. Okul isimlerinin yerini Sırpça isimler verilmesiyle Tefeyyüz adı Osman Cıkiç olarak değiştirildi. Sırp okullarına gitmeye zorlanan Türk çocuklarına sadece bazı okullarda din dersinin Türkçe verilmesi hakkı tanındı. Ancak Türk aileler çocuklarını Sırp okullarına göndermediğinden uzun süre mahalle mekteplerinde eski yazı ile öğrenim gördüler. Sırplar'ın Türkler'e çizdiği plana göre Yugoslavya'da Türk kelimesi geçmeyecek, Türk dili unutturulmak suretiyle Türkler asimile olacaklardı. Makedonya Türkleri'nin özellikle 1928 yılında Türkiye'de resmen kabul edilen yeni alfabeden yararlandırılmaması da millî kimlik ve kültürlerini yaşatma ve manevi değerlerine sahip çıkmalarını etkiledi.

1944 yılında Yugoslavya Federasyonu'na dahil olmak üzere kurulan Makedonya Cumhuriyeti'nde Türkler kurucu halk sayılmayıp azınlık kabul edildiler. Anayasanın 3/13. maddesindeki "Ekalliyette yaşayan milletler bütün haklara sahip olmakla beraber kültür inkişaflarının muhafaza edilmesi ve ana lisanlarının serbest kullanılmasında hür ve serbesttirler" hükmüne binaen yoğun yaşadıkları Gostivar, Kalkandelen, Struga ve Üsküp şehirleri ile köylerinde 21 Aralık 1944 tarihinden itibaren Türk okulları (Tefeyyüz, İrfan ve Şefkat) açılmaya, ders kitaplarının ve Birlik gazetesinin basımına, günde beş dakikalık Türkçe radyo yayınına başlandı. Bu haklara kavuşmaları dolayısıyla 1993 yılından bu yana Makedonya Türkleri her yılın 21 Aralık tarihini "Türkçe bayramı" olarak kutlamaktadırlar. 1947 yılında Türkçe öğretim yapan Üsküp Öğretmen Okulu'nun da açılmasıyla Türkçe ders verecek öğretmenler yetiştirilmeye başlandı.

Zor şartlarda, temizlik ve pedagojik şartları uygun olmayan bir binada ihtisas bakımından yetersiz bir kadro ve 350 öğrenci ile eğitime başlayan Tefeyyüz Okulu'nda 1945 yılında yedi öğretmen, altı sınıfta 335 öğrenci eğitim görürken ertesi yıl on dört sınıf ve 791 öğrenciye ulaştı. Kütüphanesinde tek bir kitabın bile bulunmadığı ilk dönemlerde öğretmenler, dersleri Birlik gazetesinin aracılığı ile verdiler. Bu süreçte, yıllarca eğitim haklarından yararlanamadıkları için azınlıklar arasında okuma yazma bilmeyenlerin en yüksek oranına (%90) sahip olan Türk halkını kurslar açarak okuryazar yapma görevini de Tefeyyüz Okulu öğretmen ve öğrencileri üstlendi.

1950 yılında dört yıllık eğitimden yedi yıllık eğitime geçildi. 1954-1955'te ise sekiz yıllık eğitim veren bir okul seviyesine yükseltildi. 1952-1953 eğitim öğretim yılında 1285 öğrencisi ile şehrin en kalabalık okulu olarak tarihe geçti. 1954-1955 yılında otuz iki öğretmen, yirmi dört sınıf ve 900 öğrencisi vardı. 1959-1960 eğitim öğretim dönemindeki veriler yirmi üç Türk öğretmen, yirmi iki sınıf, 780 öğrenci şeklindeydi. 1961 yılında eğitimi dört yılla sınırlandırıldı. Bina yetersizliği gerekçe gösterilerek yeniden Türkçe, Makedonca ve Arnavutça eğitime geçildi. Ayrıca Makedon müdür atandı, müdür muavinliklerine Arnavutlar getirildi. Türk sınıflarına tayin edilen öğretmenlerin çoğu Türkçe bilen Arnavutlar'dan seçilmeye başlandı.

1963-64 eğitim öğretim yılında öğretmen sayısı elli altıya ve öğrenci sayısı da 1586'ya ulaştı. Türk halkının eğitim almasıyla birlikte öğretmen kadrosunun yetişmiş olması 1968 yılında müzik dersi hariç bütün derslerin Türkçe verilmesini sağladı. 1967'de Cvetan Dimov Ortaokulu'nda Türkçe sınıfı açılmasıyla Tefeyyüz mezunlarının oraya gitme imkânı doğmuş olsa da bu durum kısa sürdü. 1970 yılına gelindiğinde Tefeyyüz'de ders veren öğretmen kadrosunun yarısı bu okulda eğitim alanlardan oluşuyordu. Bununla da kalmayıp Türk toplumuna sayısız gazeteci, yazar, şair, mühendis ve doktor da yetiştiren okul, kuruluşunun 25. yılında Cumhurbaşkanı Tito tarafından "Gümüş Işınlı Halka Hizmet nişanı" ödülüne layık görüldü.

Günümüzde sekiz yıllık ilköğretimin mecburi olduğu Kuzey Makedonya'da Tefeyyüz İlköğretim Okulu tamamıyla Türkçe eğitim veren bir kurumdur. Elli üç kişilik idare ve öğretmen kadrosuyla otuz dört sınıfta yaklaşık 930 öğrencisi bulunmaktadır.

Bu tarihî eğitim kurumu Makedonya Türkleri'ne yalnızca ana dilinde eğitim vermesi yönüyle değil, aynı zamanda onları birbirine bağlaması, kültürlerinin muhafazası ve yeni nesillere aktarılmasında önemli bir misyon üstlenmesi yönüyle de fevkalade önem arzeden bir miras olarak yaşamaya devam etmektedir.

Kaynakça

Gökçen, Salim. “Atatürk Döneminde Türkiye-Yugoslavya İlişkileri ve Kral Alexander’ın Türkiye Ziyareti”. Uluslararası Sosyal Araştırmalar Dergisi. 9/42 (2016), s. 667-682.

Hasan, Hamdi. Makedonya’da Türkçe Eğitim ve Abdülhakim Hikmet Doğan. Makedonya 1998.

Kayadibi, Nuray. Makedonya’da İlköğretim Okullarında Türkçe Eğitimi (7. Sınıf Örneği). Dr.T, Gazi Üniversitesi, 2016.

Lutviyi, Sezgin. 1912-1990 Yılları Arasında Makedonya Türkleri: Eğitim, Kültür ve Toplum Hayatı. Üsküp 2022.

Yalçındağ, Elifnur Yıldız. “Üsküp’te Türkçe Eğitimi ve Türkçenin Genç Nesil Tarafından Öğrenilmesi Üzerine”. Balkanlarda Türk Dili ve Edebiyatı Araştırmaları. 3/1 (2021), s. 39-52.

Kaynak: https://turkmaarifansiklopedisi.org.tr/tefeyyuz-ilkogretim-okulu

Görüş, öneri ve yorumlarınız için tıklayınız.

Bilgi paylaştıkça çoğalır. Okuduğunuz için teşekkür ederiz.

TEFEYYÜZ İLKÖĞRETİM OKULU (1884-.)

Üsküp’te Türkçe öğretim yapan köklü eğitim kurumu.

Önizleme