A

"BİLGİ YURDU MECMUASI"(1917-1918)

İstanbul’da II. Meşrutiyet döneminde yayımlanmış eğitim ve kadın dergisi.

  • "BİLGİ YURDU MECMUASI"
    • Ramazan ALABAŞ
    • Web Sitesi: Türk Maarif Ansiklopedisi
    • Son Güncellenme Tarihi: 18.12.2022
    • Erişim Tarihi: 03.02.2026
    • Web Adresi: https://turkmaarifansiklopedisi.org.tr/bilgi-yurdu-mecmuasi
    • ISBN ve DOI Numarası:
    • Bu metni kaynak göstererek kullanabilirsiniz.
    "BİLGİ YURDU MECMUASI"
"BİLGİ YURDU MECMUASI" (1917-1918)

İstanbul’da II. Meşrutiyet döneminde yayımlanmış eğitim ve kadın dergisi.

  • "BİLGİ YURDU MECMUASI"
    • Ramazan ALABAŞ
    • Web Sitesi: Türk Maarif Ansiklopedisi
    • Son Güncellenme Tarihi: 18.12.2022
    • Erişim Tarihi: 03.02.2026
    • Web Adresi: https://turkmaarifansiklopedisi.org.tr/bilgi-yurdu-mecmuasi
    • ISBN ve DOI Numarası:
    • Bu metni kaynak göstererek kullanabilirsiniz.
    "BİLGİ YURDU MECMUASI"

II. Meşrutiyet döneminde kadın eğitimi konusu ciddi bir sorun olarak tartışılmıştır. Bu tartışmaların yaşandığı mecralardan birisi kadın ve eğitim dergileridir. Bu dergilerden olan Bilgi Yurdu Mecmuası Nisan 1917-Ekim 1918 tarihleri arasında İstanbul'da aylık olarak 17 sayı çıkmıştır. İmtiyaz sahibi ve müdürü aslen eğitimci olan Ahmed Edib'dir. 13. sayıya kadar Bilgi Yurdu Işığı, bu sayıdan itibaren Bilgi Yurdu Mecmuası adıyla yayımlanır.

Dergi Hanımlar Bilgi Yurdu adlı bir kurumun yayın organıdır. Bu kurum eğitimlerinde geri kalmış, hiç eğitim almamış veya belirli bir alanda kendisini geliştirmek isteyen kadınların tahsiline yardımcı olmak amacıyla Ahmet Edib tarafından İstanbul Cağaloğlu'nda kurulmuştur. 1 Temmuz 1916'da faaliyete başlayan bu kurum, kadınlara ücretsiz okuma yazma, çocuk yetiştirme usulleri ve çocuk terbiyesi dersleri vermiştir. Kadınlar, burada ibtidâî, rüşdî, idâdî ve âlî derecedeki okullarda okutulan dersleri, bazı sınavlara hazırlık derslerini ve arzu ettikleri başka dersleri ücretli olarak alabilmişlerdir. Bu kurumun açılışından yaklaşık dokuz buçuk ay sonra yayın hayatına başlayan derginin amacı, kadınların eğitim seviyelerini yükseltmeye yardımcı olmaktır.

Başlangıçta yirmi sayfa yayımlanan dergide, kurumda verilen derslerden ve konferanslardan örnekler verilmiştir.  Derginin bazı eklerle birlikte bazen iki forma çıktığı da olmuştur. Yazarları arasında Ahmet Edib, Mâcid Şevket, Doktor Nureddin Râmih, Hayri Ömer, Tahsin Nejad, Şukûfe Nihal, Halide Edib, Seniha Cemal, İffet Şevki, İhsan, Beyhan, Güzide, Ahmed Emin, Âsım Nihad, Fuat Hulusi, İskender Fahri, Fotoğrafçı Kemal, Ressam Ali Rıza ve Siracüddin önde gelen isimlerdir. Ayrıca dergide Hür Kadın, Hikmet Muallimesi, İdâre-yi Beytiye Muallimesi müstearıyla yayımlanan metinler de vardır.

Derginin hedef kitlesi ilk sayılarında formel eğitimi almamış, ya da yarıda bırakmış; halen okula devam eden ve mezun olan kadınlar olarak belirlenirken ilerleyen sayılarında "ailelere mahsus risale" ifadesi görülmüştür. Derginin muhtevasını başta toplumsal hayatta kadının yeri, günlük hayata dair yararlı bilgiler, sağlık bilgileri ve ansiklopedik bilgileri içeren yazılar olmak üzere hikâyeler, karikatürler, fıkralar, çeviri yazılar, şiir, el işi yapımı örneği, resim ve çizimler, reklam ve tanıtımlar ile kadın konusunda yurttan ve dünyadan haber ve yazılar oluşturmaktadır. Bütün yazılarda kadınların ve çocukların bilgilenmesine ve eğitimine dair bir amaç güdülmüştür.

Bilgi Yurdu Mecmuası'ndaki toplumsal hayatta kadının yerini ele alan yazılarda daha çok, kadının eğitimi ve bilgi düzeyinin yükseltilmesi, çalışma hayatına katılması, annelik eğitimi, ahlak terbiyesi, hakları, vazifeleri ve ailedeki konumu ele alınmıştır.

İlk sayıdan itibaren bazı yazılarda farklı ülkelerdeki kadının durumuna değinilmiş, Osmanlı kadınıyla mukayeseye edilmiştir. İkinci sayıda Nureddin Râmih, "Kadınlarımızda Terakkî ve Tekâmül" başlıklı yazısında devletin gelişmesi ve ilerlemesinde kadınlığın yükseltilmesi ve kadınların eğitim almasının gerekliliğine vurgu yapmıştır. Ahmet Edib'in "Musâhabe-yi Fenniye" başlıklı yazıları kadınları bilimsel yeniliklerden haberdar ederken; İnâs Dârülfünunu muallimlerinden Macid Şevket "Kadınlarımızın Çalıştırılması" başlıklı yazısında kadınların çalışma hayatına hazırlanmasını, "Ev Kadını" adlı yazısında makbul ev hanımı ve özelliklerini, diğer yazılarında ise kadının toplumsal vazifesi olarak çocuk yetiştirmesini, aile hayatında kadının önemini, kadınlar için toplumsal terbiye ve âdâb-ı muâşereti, genç kızlar için faydalı ve zararlı kitaplar ile kadınların giyim kuşamında dikkat etmesi gerekenleri ele almıştır.

Güzide imzalı "Oyuncak Ticareti" başlıklı yazıda, kadınların çeşitli mesleklere hazır olmaları ve devlet yanında özel sektörde de işe başlamaları öğütlenmiş ayrıca yapabilecekleri işler ve iş hayatında haklarını aramaları konu edilmiştir. Derginin düzenlediği ödüllü yazı yarışmasında ise meslek seçmede kararsız kadınlara rehber olması için kadınların kendilerine uygun gördükleri meslekleri yazması istenmiştir. Dergide kadın hareketinin önemli isimlerinden Halide Edib'in "Büyük Kadınlar" başlığıyla kadınların millet ayırımı gözetmeksizin fikren ve ruhen büyük kadınları bilip gururlanmalarını istediği yazısı ile Şukûfe Nihal'in "Saksılar" başlıklı ideal aileyi konu edinen hikâyesi dikkati çeken bölümler arasındadır.

Kaynakça

Akagündüz, Ümüt. II. Meşrutiyet Döneminde Kadın Olmak. İstanbul 2015. 

Akyüz, Yahya. Türk Eğitim Tarihi: M.Ö.1000-M.S.2021. Ankara 2021. 

Bilgi Yurdu Mecmuası. Hakkı Tarık Us Koleksiyonu, nr. 0977.

“Bilgi Yurdu”. Muallim. 1 (1332/1916), s. 31-32. 

Ergün, Mustafa. II. Meşrutiyet Devrinde Eğitim Hareketleri (1908-1914). Ankara 1996.

Gündüz, Mustafa. Osmanlı Mirası Cumhuriyet’in İnşası: Modernleşme, Eğitim, Kültür ve Aydınlar. Ankara 2010.

Kaynak: https://turkmaarifansiklopedisi.org.tr/bilgi-yurdu-mecmuasi

Görüş, öneri ve yorumlarınız için tıklayınız.

Bilgi paylaştıkça çoğalır. Okuduğunuz için teşekkür ederiz.

"BİLGİ YURDU MECMUASI" (1917-1918)

İstanbul’da II. Meşrutiyet döneminde yayımlanmış eğitim ve kadın dergisi.