Belli bir mekâna bağlı olmaksızın öğretmenlik yapan kişi.
Belli bir mekâna bağlı olmaksızın öğretmenlik yapan kişi.
Öğretmenlik sınıf ve okullarda icra edilen bir meslek olarak görülse de bu durum zaman zaman farklı uygulamalarla değişebilmektedir. İmkân ve şartların durumuna bağlı olarak öğretmenler eğitim öğretim faaliyetlerini sabit bir okul veya sınıf ortamı yerine farklı yerlerde de gerçekleştirebilmektedir. Seyyar öğretmen ya da gezici öğretmen olarak adlandırılan bu durum öğretmenlerin toplumun eğitim öğretim talebini karşılamak için ihtiyaç duyulan yerlere giderek orada eğitim öğretim hizmeti sunması şeklinde gerçekleşmektedir. Osmanlı Devleti döneminde ve Cumhuriyet'in ilk yıllarında bu uygulamaya sık sık başvurulmuştur. Tahsîl-i İbtidâiye Lâyiha-yı Kanûniyesi'nin yedinci maddesi seyyar öğretmenlik uygulamasını, "Nüfusu iki yüzden aşağı olan ve yarım saat mesafede köy okulu bulunmayan köyler için iki ve üç köyü kapsamak üzere, birer seyyar öğretmen tayin edilecektir. Bu öğretmen, nöbet yöntemiyle her köyde haftada iki gün veya duruma göre, senede üç aydan az olmamak üzere ders vermek için öğretim alanı içerisinde bulunan köyleri dolaşacak ve bir okul binası kurulana kadar köyce tahsis olunacak bir yerde, ders verecektir" şeklinde tarif etmektedir (Günay, 2019).
Cumhuriyet döneminde Latin harflerinin kabul edilmesiyle birlikte özellikle kırsal bölgelerde yaşayan halkın eğitimi için gezici öğretmenlik uygulamasına gidilmiştir. Bu konuda 1928 yılında çıkarılan I. Millet Mektepleri Talimatnamesi'nde de belirtildiği üzere okulsuz olan köylere öğretmen gönderilerek bu köylerde seyyar dershaneler açılmıştır. Bu dershanelerde görev alacak olan öğretmenlere de seyyar muallim denilmiştir. Seyyar muallimler, gittikleri köylerde öğleden önce on iki-on altı yaş arasında olan öğrencileri, öğleden sonra ise on altı-kırk beş yaş arasında olan öğrencileri okutmuşlardır. Seyyar muallim olarak görevlendirilen öğretmenler kadro fazlası olan öğretmenlerden seçilmişlerdir, ancak bunlar yeterli gelmezse öğretmen olma yetkinliğine sahip okumuş kişiler arasından da sınava tâbi tutulduktan sonra atanabilmekteydiler (bk. Millet Mektepleri).
Gezici öğretmen uygulamasına 1961 yılında çıkan 222 sayılı İlköğretim ve Eğitim Kanunu'nda da yer verilmiştir. Bu kanunda gezici öğretmen modeli, "Nüfusun az veya dağınık olduğu yerlerde; köyler gruplaştırılarak, merkezî durumda olan veya durumu uygun bulunan köylerde ilköğretim bölge okulları ve bunlara bağlı pansiyonlar, gruplaştırmanın mümkün olmadığı yerlerde ise yatılı ilköğretim bölge okulları veya gezici okullar açılabilir. Gezici okullarda gezici öğretmenler görevlendirilir" şeklinde tanımlanmıştır. Günümüzde ise gezici öğretmenlik kavramı daha çok özel eğitime olan bireyler için ev, hastane, okul gibi kurumlarda eğitim hizmetlerini yürütmekle görevlendirilen öğretmen olarak kullanılmaktadır.
Seyyar muallimlik konusunda Türk eğitim tarihinde önemli yerleri olan eğitimcilerin farklı düşünce ve uygulamaları görülür. Emrullah Efendi, "Muallimlik bir meslektir" diyerek öğretmenliğin gelişmesi için çaba harcamış ve bunun için de memurlardan ek görevle okuldan okula derse koşan "seyyar muallimleri" kaldırma yoluna gitmiştir. Sâtı Bey öğretmenlerin hizmet içi eğitimlerine ilk defa ayrıntılı bir şekilde değinerek taşradaki öğretmenlerin meslekî bilgi ve becerilerini geliştirmek için hey'et-i ta'limiye ve tensikiyeler" (gezici hizmet içi eğitim yapan gruplar) oluşturularak hizmet içi eğitimlerinin yapılmasını önermiştir.
Günümüzde iletişim teknolojilerindeki gelişmelere ve artan imkânlara bağlı olarak artık gezici öğretmenlik uygulamasına pek rastlanılmamaktadır. Bunun yerine bu uygulama daha çok özel ihtiyacı olan bireylere sunulan eğitim hizmetlerinde kullanılmaktadır.
Akyüz, Yahya. Türk Eğitim Tarihi: M. Ö. 1000-M. S. 2020. Ankara 2020.
Ergün, Mustafa. “Emrullah Efendi: Hayatı-Görüşleri-Çalışmaları”. Ankara Üniversitesi Dil ve Tarih-Coğrafya Fakültesi Dergisi. 30/1-2 (1982), s. 7-35.
Günay, Can Abdullah. “Köy Öğretmen Okullarının Osmanlı’daki Kökleri”. Takvim-i Vekayi. 7/2 (2019), s. 1-22.
Polat, Murat – Arabacı, İmam Bakır. “Emrullah Efendi ve Satı Bey’den Günümüze: Eğitimde Yenileşme Sorunsalı”. Pamukkale Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi. sy. 21 (2015), s. 35-43.
Yüceer, Saime. “Türkiye’nin Aydınlanma Sürecinde Bir Kültür Devrimi: Millet Mektepleri”. Atatürkçü Bakış. I/1 (2002), s. 13-32.
Kaynak: https://turkmaarifansiklopedisi.org.tr/seyyar-muallim
Bilgi paylaştıkça çoğalır. Okuduğunuz için teşekkür ederiz.
Belli bir mekâna bağlı olmaksızın öğretmenlik yapan kişi.