Uluslararası kavramı Türk Dil Kurumu’na göre “çeşitli milletler arasında yapılan, milletlerin arasında çok yönlü ilişkilerle ilgili olan, milletlerarası, beynelmilel, enternasyonel” şeklinde açıklanmaktadır. Uluslararasılaşma kavramı ise bir kurumu yapısında stratejilerinde ve faaliyetlerinde uluslararası çevreye uyumlu hale getirme çalışması olarak ifadeedilebilir. Modern dünyada küreselleşme, teknolojik gelişmeler, erişim kolaylığı, imkânların çeşitlenmesi gibi faktörler birçok ülkenin farklı isimler altında bir araya gelerek farklı alanlarda uluslararasılaşma faaliyetine yöneldiği görülmektedir. Eğitim de uluslararasılaşma sürecinde yerini alan önemli alanlar arasında bulunmaktadır. Eğitimde uluslararasılaşma uluslararası çalışmalar, uluslararası eğitim değişimi, teknik iş birliği ve yardımlaşma kapsamına giren çok taraflı faaliyetler, projeler, programlar ve hizmetler vb. anlamına gelmektedir.

Eğitim alanında uluslararasılaşma ilk olarak XX. yüzyılın ikinci yarısında ortaya çıkmış, ilerleyen yıllarda ise uluslararası eğitim popüler olmuştur. 1980’li yılların sonuna gelindiğinde uluslararasılaşma kavramının daha çok kurumsal düzeyde ve faaliyet temelli kullanıldığı görülmektedir. 1990’lıyıllara gelindiğinde ise uluslararası eğitim kavramının karşılaştırmalı eğitim, küresel eğitim ve çok kültürlü eğitim kavramlarından ayrıştığı görülmektedir. Bununla birlikte kurumsal düzeyde yapılan uluslararasılaşma tanımının da yeterli olmadığı ortaya çıkmıştır. Bu çerçevede V. der Wende (1997:18) bu kavramı genişleterek “yüksek öğrenimi toplumların, ekonominin ve iş gücü piyasalarının küreselleşmesiyle ilgili gereksinimlere ve zorluklara duyarlı hale getirmeyi amaçlayan herhangi bir sistematik çaba” şeklinde açıklamıştır. Bu tanımda görüldüğü üzere uluslararasılaşma tanımında ilk defa düzey olarak yükseköğretim ifadesinin kullanıldığına dikkat çekmektedir. İlerleyen yıllarda uluslararasılaşma kavramına yönelik başka bir tanım ise “ulusal bir yükseköğretim kurumundan uluslararası bir yükseköğretim kurumuna, öğretim ve öğrenimin kalitesini arttırmak ve istenen yeterlilikleri elde etmek için bütünsel yönetimin tüm yönlerine uluslararası bir boyutun dahil edilmesine yol açan bir değişim süreci” şeklinde ifade edilmiştir (Söderqvist, 2002: 29). Yapılan tanımda ise eğitim alanında uluslararasılaşmada temel beklenti, standart ve önceliklere vurgu yapılmaktadır. Uluslararasılaşma stratejisinin başlıca hedefleri şunlardır:

Öğrencilerin, personelin ve uluslararası ortakları da içeren diğer paydaşların faydası için araştırma, öğrenme ve öğretme girişimleri geliştirmek.

Eğitim kurumlarının, araştırma alanlarının, disiplinler arası, sosyal bağlantılı ve katılımcı olma özelliklerini taşıyarak araştırma bakımından uluslararası tanınmışlığı olmak.

Lisans, yüksek lisans ve daha üst düzeylerde uluslararası öğrencileri eğitip, destekleyerek onları yükseköğretim camiasına entegre etmek.

Uluslararası programlar geliştirerek, öğrenci değişim programları düzenleyerek ve öğrencilere uluslararası bir oryantasyon verip kültürlerarası bir anlayış oluşturmak.

Eğitim kurumunun bulunduğu yerleşkede verilen eğitime eşdeğer ulus ötesi bir eğitim imkânı sunmak.

Bölümlerin akreditasyonu, araştırma ve bursların uyumu, öğrenci ve personel değişimi için uluslararası saygınlık ve kalite kuruluşlarıyla stratejik ortaklıklar kurmak.

Bulundukları ülkede ve ülke dışında birçok kapsamda profesyonel girişimlerde bulunabilen, uluslararası tanınmışlığı olan profesyoneller yetiştirmek.

Uluslararası kuruluşlarla, yerel hükümetlerle ve ticarî kuruluşlarla uluslararası projelerde birlikte çalışabilme noktasında eğitim kurumunun kapasitesini arttırmak. Uluslararasılaşma ve onun eğitim kurumuna, bulunduğu bölgeye, ülkeye ve dünyaya faydalarına dair, akademik ve idarî personelde olumlu bir anlayış geliştirmek.

Eğitimde uluslararasılaşma sadece kuruma ve kurum kültürüne katkı sağlayan bir faaliyet olmanın ötesinde kurum kültürünün önemli bir bileşeni olan öğretmenin meslekî gelişimine de katkı sağlamaktadır. Yakın geçmişte eğitimde uluslararasılaşma kapsamında yapılan en belirgin uygulamalardan biri Avrupa Birliği tarafından yürütülen öğrenme hareketliliği ve eğitim faaliyetleridir. 1987 yılında sadece yükseköğretim alanında öğrenci hareketliliği ile başlatılan program günümüzde amaç ve kapsamı genişleyerek devam etmektedir. Geçmişten günümüze Socrates, Leonardo da Vinci, Hayatboyu Oğrenme ve Gençlik gibi farklı isimlerle anılanbu programlar 2014 yılından bu yana Erasmus+ ismiyle devam etmektedir. Türkiye’nin 2004 yılından bu yana dahil olduğu bu programlar ulusal düzeyde kısa adı Ulusal Ajans olan “Avrupa Birliği Eğitim ve Gençlik Programları” tarafından, ulus ötesi düzeyde ise Avrupa Komisyonu tarafından koordine edilmektedir. Temel eğitimden yükseköğretime eğitim sistemindeki bütün eğitim kademelerini kapsayan bu programlar yaygın eğitim düzeyindeki bireylere ve kâr amacı gütmeyen kurumlara yönelik faaliyetler de içermektedir. Programın temel önceliği kültürel farkındalık, iş birliği ve eğitim alanında çözüm ve inovasyon üretmektedir. Bununla birlikte yükseköğretim düzeyinde öğrencilerin öğrenci hareketlilikleri, öğretim elemanları için ise öğretim yeterliklerinin geliştirilmesi çalışmaları, akademik ve bilimsel alanda iş birliğinin temini amacıyla Erasmus+ öğrenme hareketlilikleri Türkiye ve Avrupa Birliği’ne üye ve aday ülkelerde devam etmektedir. Diğer bir uygulama örneği ise sadece yükseköğretim düzeyinde gerçekleşen Bologna surecidir. Bologna süreci ile Avrupa Birliği’ne üye ülkelerin yüksek öğretim alanında sistem oluşturma ve tek tipleşmesinin önüne geçilerek birlik dışındaki ülkelerle de yükseköğretim alanında beceri ve yetkinliklerinin tanınması amacıyla sistem oluşturulması amaçlanmaktadır. Bunun yanı sıra kalite güvencesi, kredi transfer sisteminin oluşturulması, öğrenim sürelerinin, diploma ve derecelerin tanınması Bologna sürecinin öncelikleri arasında yer almaktadır.

Avrupa Birliği dışındaki ülkeler tarafından müstakil olarak yürütülen uluslararasılaşma faaliyetleri olduğu görülmektedir. Özellikle yükseköğretim alanında Amerika Birleşik Devletleri, İngiltere ve Avustralya gibi ülkeler başta olmak üzere entelektüel sermaye oluşturmak amacıyla farklı amaç ve beklentilerle eğitimde uluslararasılaşma faaliyetleri yürütülmektedir. Ülke ve birlik temelli uluslararasılaşma faaliyetleri dışında Ekonomik Kalkınma ve İş birliği Örgütü (OECD), Birleşmiş Milletler Eğitim, Bilim ve Kültür Örgütü (UNESCO), Dünya Bankası (World Bank), Uluslararası Üniversiteler Birliği (IAU), Avrupa Üniversiteler Birliği (EUA) gibi uluslararası örgütler yoluyla da uluslararasılaşma faaliyetleri yürütülmektedir. Türkiye’de de yükseköğretimin uluslararasılaşması çerçevesinde son zamanda ciddi atılım gerçekleştirilmiştir. Bu kapsamda son on yılda Türkiye üniversitelerinde okuyan uluslararası öğrenci sayısı %75 oranında artmıştır.

Türkiye Cumhuriyeti Devleti eğitimin uluslararasılaşması bağlamında özellikle son yıllarda önemli adımlar atmıştır. 2014 yılında başlatılan Türkiye Bursları Programı, Türkiye’nin yükseköğrenim kurumlarına uluslararası öğrencileri çekmek ve Türkiye ile diğer ülkeler arasındaki kültürel ve akademik ilişkileri güçlendirmek amacıyla oluşturulmuştur. Bu program; Türkçe öğretimi, ön lisans, lisans ve lisansüstü eğitim alanlarındaki uluslararası öğrencilere yöneliktir. Türkiye Bursları, Yurtdışı Türkler ve Akraba Topluluklar Başkanlığı’nın (YTB) koordinasyonunda Yükseköğretim Kurulu, Kredi ve Yurtlar Genel Müdürlüğü, Göç İdaresi Başkanlığı ve Dışişleri Bakanlığı gibi ilgili bütün kurumlarla iş birliği içerisinde yürütülmektedir (bk. Yurtdışı Türkler ve Akraba Toplulukları). 2022 yılında 178 ülkeden 165.918 öğrenci Türkiye Bursları’na başvuru yapmış, 10.164 öğrenci ile mülakat gerçekleştirilmiş ve toplamda 4316 öğrenci burs almaya hak kazanmıştır. Millî Eğitim Bakanlığı tarafından Türk öğrencilerin yurtdışı eğitim olanaklarından yararlanması amacıyla “5 Yılda 5000 Öğrenci Projesi” hayata geçirilmiştir. Yurt dışında lisansüstü öğrenim görme uygulaması 1416 sayılı Ecnebi Memleketlere Gönderilecek Talebe Hakkında Kanun kapsamında bütün kamu kurumları adına Millî Eğitim Bakanlığı tarafından yürütülmektedir (bk. Yurt Dışı Eğitim). TÜBİTAK Bilim İnsanı Destek Programları Başkanlığı bünyesinde yüksek lisans, doktora öğrencileri ve doktora sonrası araştırmacılara yönelik kapsamlı burs programları bulunmaktadır (bk. TÜBİTAK).

Yükseköğretim çalışmaları kapsamında 2011 yılında yayımlanan yönetmelik ile birlikte hayata geçirilen Mevlana Değişim Programı, Türkiye’nin yükseköğrenim kurumlarının yabancı ülkelerdeki yükseköğrenim kurumlarıyla iş birliği yaparak öğrenci ve öğretim elemanı değişimini desteklemektedir. Program kapsamında öğrenciler, belirli bir süre için yurtdışındaki bir yükseköğrenim kurumunda eğitim alabilirken, aynı zamanda yabancı öğrenciler de Türkiye’deki yükseköğrenim kurumlarında eğitim görebilmektedir. Farabi Değişim Programı, Türkiye’de yükseköğrenim gören lisans, yüksek lisansve doktora öğrencileriyle öğretim elemanları arasında yapılan değişim programıdır. Program, yükseköğretim kurumlarının uluslararasılaşmasını, öğrenci ve öğretim elemanlarının akademik deneyimlerini arttırmasını, farklı kültürleri tanımalarını ve uluslararası ilişkilerin geliştirilmesini amaçlamaktadır (bk. Eğitim Değişim Programları).

Eğitimde uluslararasılaşmaya önemli katkı sağlayacak iki önemli eğitim kurumu Hoca Ahmet Yesevi Uluslararası Türk-Kazak Üniversitesi ve Kırgızistan-Türkiye Manas Üniversitesi’dir. Türkiye ve Kazakistan Cumhuriyetleri iş birliği ile Hoca Ahmet Yesevi Uluslararası Türk-Kazak Üniversitesi; Türkiye ve Kırgızistan Cumhuriyetleri iş birliği ile Kırgızistan-Türkiye Manas Üniversitesi kurulmuştur. Bu üniversiteler uluslararası, özerk statüye sahip ve ortak devlet üniversiteleridir. Her iki üniversite de Türk dünyasından ve diğer ülkelerden gelen öğrencilere uluslararası bir eğitim ortamı sunmaktadır (bk. Ahmet Yesevi Üniversitesi (Türk-Kazak); Kırgızistan-Türkiye Manas Üniversitesi). Ayrıca 2009 yılında Ardahan Üniversitesi’nin öncülüğünde kurulan ve günümüzde 15 ülkeden 175 üniversitenin üyesi olduğu uluslararası bir akademik iş birliği kuruluşu olan Kafkasya Üniversiteler Birliği (KÜNİB); üniversiteler aracılığıyla dil, kültür, sanat, tarih, ekonomi ve eğitim gibi alanlarda ortak bilimsel çalışmalar yapmayı hedeflemektedir.

Türkiye Cumhuriyeti Devleti’nin uluslararası eğitim alanındaki bir diğer önemli kurumu 2016 yılında kurulan Türkiye Maarif Vakfı’dır. Türkiye Maarif Vakfı’nın misyonu, “insanlığın ortak birikimi ile Anadolu’nun irfan geleneğini esas alarak iyi insan yetiştirmek” olarak belirlenmiştir. Vakıf; özellikle Balkanlar, Ortadoğu, Afrika ve Asya gibi coğrafyalarda Türk okulları açarak Türkçe eğitim verir ve Türk kültürünü tanıtır. 2024 itibariyle altmış yedi ülkede faaliyette bulunan vakıf bünyesinde, okul öncesinden yükseköğretime kadar farklı eğitim seviyelerinde 465 eğitim kurumu bulunmaktadır (bk. Türkiye Maarif Vakfı).