Cönk köken bakımından Cava ve Malaya dillerine ait, Çince ya da Türkçe bir kelimedir. Dîvânü Lügati't-Türk'te Çiğilce; "kutu, çömçe" anlamlarına gelen çönğek kelimesi, zamanla çönk, çöng; cong/çonk şeklini almış olabilir. Kelimenin Çince'den Türkçe'ye geçtiğini ileri süren araştırmacılar, kökenini Junk kelimesine dayandırmaktadır.

Cönkler ilk defa, XIII. yüzyılın ikinci yarısından itibaren görülmeye başlanmıştır. Edebî bir terim olarak kullanılması ise XV. yüzyıl başlarındadır. Anadolu sahasındaki ilk cönk 1287 yılında Muhammed b. Ömer b. Muhammed Ünsî tarafından kaleme alınan Arapça İslamî bir eserdir. Türkçe ilk cönk ise 1384-1385 yılında, Bolu'da Ömer Ağa'nın Hasan tarafından yazılmıştır. İçinde Yunus Emre'ye ait olduğu söylenilen ilahiler yer almaktadır. Tertip edilen ilk cönkler, konusu itibariyle dinî muhtevalıdır.

Konu ve işlevlerine göre divan, mecmua, tezkire, sefine, cönk, beyaz gibi adlarla anılan defterlerden cönklerin eni dar, boyu uzundur. Bazılarının sayfa kenarları oval şeklinde olduğundan halk arasında "sığırdili, danadili" denilmiştir.

Aşağıdan yukarıya doğru açılan, eni-boyu, cildi, hacmi, yazı ve imla özellikleri, düzeni dolayısıyla mecmualardan ayrılan cönklerin ayırt edici bir diğer özelliği de okundukları/anlatıldıkları ortam yani bağlamdır. Halk meclislerinde okunmak/anlatılmak üzere yazılan cönklerin bağlamı, konularının seçilmesine, cöngün yazı özelliklerine dolayısıyla iç ve dış yapısına etki etmektedir.

Yapıları bakımından cönklerin çeşitli özelliklere sahip oldukları görülmektedir. Cöngün yapıya ait özellikleri; ciltlenmesi, kâğıt türü, sayfa sayısı, satır ve sütunları, numaralandırılması, düzenlenişi, mürettibi, yazısı, mürekkebi, manzum-mensur oluşu, şekil ve resimler, imza, tarih ve mühürleri onun fizikî yapısına dair görünümünü oluşturur. Yapıya ait söz konusu özellikler hakkında kısaca şu bilgiler verilebilir:

Cönklerde daha çok meşin, sahtiyan ve bez ciltler kullanılmıştır. Bunun dışında mukavvadan oluşan ya da ciltsiz örnekler de mevcuttur. Eski dönemlere ait cönk kâğıtlarının daha temiz ve iyi terbiye edildiği, sonraki dönemlerde kirli, kalın ve kaba filigranlı kâğıtların kullanıldığı görülmüştür. Cönklerde genellikle alikurna, âbâdî adı verilen kâğıtlar kullanılmıştır.

Sayfa sayısı, 5 ile 450 sayfa arasında değişmektedir. Cönklerde karşılaşılan boş sayfalar, cönge daha sonraları yapılan eklemelerdir. Eski tarihli cönklerde boş sayfa sayısı az olmakla birlikte; cönk el değiştirdikçe boş sayfa sayısının da arttığı değerlendirilmiştir. Satır sayısı 7 ile 38 arasında değişmektedir. Sayfanın boyu, yapısı, yazı karakteri, mürettibi gibi etmenler söz konusu değişikliklere sebep olmaktadır. Cönklerde yaprak ve sayfa numarası bulunanlar olabildiği gibi, bulunmayanlar da sayıca fazladır.

Cönklerin sıklıkla el değiştirmesi de metinlerin tek elden çıkmadığını, birden fazla mürettibinin olduğunu göstermektedir. Yazı ve imla özellikleri bakımından sanat kaygısı taşımamaları sebebiyle genellikle gelişigüzel oluşturulmuş, eski kelimelerin ve halk dilinin kullanıldığı, toplumsal işlevleri olan kitaplardır.

Konuyu görsel malzeme ile destekleyen resim ve şekiller, yazma ve basma cönklerde kullanılmıştır. Dinî, aşk, kahramanlık konulu metinlerde resim, şekil ve minyatürler bulunmaktadır. Şekil ve resimler, görsel yazıyı oluşturan ve konuyu daha iyi aktaran araçlardır.

İlk olarak dinî konuların ele alındığı cönklerde, topluma ahlakî ve dinî öğütlerin verilmesi amaçlanmıştır. Bunun yanı sıra şairlerin şiirlerinden seçme parçaların da yer aldığı cönkler, dönemin şiir zevkini gösteren kitaplardır. Kahramanlık ve aşk hikâyeleri, fal, büyü ve tılsım, dualar, ilaç yapımı, birtakım kayıtlar vb. cönklerin zengin muhteviyatını oluşturan manzum-mensur konulardır.

Cönkler, sözlü kültürün yazılı kültür haline gelmesinde ve yazılı kültürün de anlatılmak suretiyle aktarılmasında söz-yazı-anlatı ilişkisini kuran halk kitapları olup kıraat meclislerinde halka yüksek sesle okunarak ezberlenen şifahî kültür ürünleridir.

Anadolu sahasında XIII. yüzyıldan itibaren Arapça-Farsça şerh ve tercüme eserlerde görülen, XIV-XVI. yüzyıllar arasında kullanılmaya başlanan, XVII. yüzyılda sayıca artan, XVIII ve XIX. yüzyıllarda konuları daha da genişleyerek halkın okuma/yazma ihtiyacını karşılayan cönkler, XX. yüzyılda değişen ve gelişen toplumsal ihtiyaçlarla işlevlerini ve değerini kaybetmiş, sayıca azalarak zamanla yazılmaz olmuşlardır.