Tarih boyunca Mardin'de eğitim kurumları önemli bir yer tutmuş, Nusaybin'deki Nusaybin Okulu ile Artuklu ilçesindeki Zinciriye ve Kasımiye medreseleri bu durumun en önemli örnekleri olmuştur. Mardin ilim ve eğitim tarihinde önemli bir yer tutan Kasımiye, diğer adıyla Sultan Kasım Medresesi'nin yapımına Artuklular zamanında başlandığı halde medrese XV. yüzyılın son çeyreğinde Akkoyunlular (1457-1502) tarafından tamamlanmış, Akkoyunlu Hükümdarı Cihangir Mirza'nın oğlu Sultan Kasım adıyla anılmıştır. Yapımı 1469 olarak tarihlenen medrese bugün eski Mardin olarak bilinen bölgenin güney kısmındaki ovaya dönük halde, bölgenin özgün mimari malzemesinden inşa edilmiştir. Medrese Artuklu dönemi mimarisinin en özgün örneklerinden biri kabul edilmiştir. Mardin'in pek çok meşhur siması bu medrese ile ilgilenmiş ve bazıları hakkında efsaneler de üretilmiştir. Kasımiye Medresesi'nin kütle ve gabarisi günümüze kadar varlığını değiştirmeden devam etmiştir (bk. Mardin).

Kasımiye Medresesi'nin duvarlarında riyazî ve aklî ilimlerin de okutulduğuna dair işaretler yer almıştır. Daha çok astronomi ve tıp ilmine ait simgelerin yer aldığı görülen medresenin mimari yapısı da bu amaca hizmet edecek şekilde selsebilli eyvanlı bir şekilde tasarlanmıştır. Bahsi edilen eyvanın şekli Mardin mimarisinde her ne kadar iklimlendirme ve görsel amaçlarla yaygın biçimde görülse de medresede yıldızların havuz üzerindeki yansımalarından faydalanılarak astronomi dersleri için, eğitim amaçlı olarak kullanıldığı rivayet edilmiştir. Medresede avlunun etrafında yer alan yirmi üç sınıf ve oda, talebelere ve hocalara tahsis edilmiş, her odanın kapısında hangi ilmin okutulduğunu gösteren işaretlere yer verilmiştir. İki katlı olan yapı Hanefî ve Şâfiî mezheplerine göre öğretim yapan bir medrese şeklinde planlanmış ve her iki mezhebe göre iki mescit inşa edilmiştir. Medresenin birinci katında yer alan odalarda tabii ilimlerin ikinci katında ise dinî ilimlerin okutulduğu rivayet edilmiştir. Medresenin orta avlusunda akan hususi bir tasarımla akan suyun hayatın başında sonuna geçen süreçleri temsil ettiğine dair yorumlar yapılmıştır.

Kasımiye Medresesi'nin, Osmanlı döneminde Mardin'in en zengin ve geliri en yüksek vakfına sahip eğitim kurumlarından biri olduğu anlaşılmaktadır. Medrese gelirlerinin önemli bir kısmı gayrimenkul kiralarından sağlanmış, diğer bir kısmı ise köylerin ve mezraların malikâne hisselerinden elde edilmiştir. Medresenin giderleri iki kısma ayrılmış, bütçe içindeki en büyük payı medresede görevli on sekiz çalışanın giderleri oluşturmuştur. Giderlerin ikinci grubunu ise hocaların ve öğrencilerin iaşe masrafları meydana getirmiştir. Medresede, temel dinî ilimler yanında fen bilimleri derslerinin öğretimine de yer verildiği bildirilmektedir. İslamî ilimlerin temel ilim dili Arapça öğretiminin öncelikli olduğu medresede diğer dinî ilimler (tefsir, hadis, fıkıh, kelam), müspet bilimler (felsefe, matematik, astronomi) ve alet ilimleri (sarf, nahiv, mantık, belagat) öne çıkmıştır.

Kasımiye Medresesi ile ilgili kaynaklar incelendiğinde diğer pek çok medresede olduğu gibi, daha çok mimari yapısının ön plana çıkarıldığı, burada okutulan ilimlerle ilgili bilginin çok sınırlı kaldığı görülmektedir. Kasımiye Medresesi, aynı zamanda çevreye/topografyaya mimari malzeme, yükseklik, yön, hacim vb. bakımlardan uyumuyla dikkat çekmekte, mimari ve çevre bütünlüğünün en güzel örneklerinden biri kabul edilmektedir.

Kasımiye Medresesi Osmanlı son döneminde özellikle vakıf gelirlerinin azalması, savaş, göç vb. sebeplerle önce kapanmış, sonra da kullanılamaz hale gelmiştir. Uzun süre metruk halde kalan medresede 1964 ve 1990 yıllarında restorasyona başlandıysa da bu girişimler neticelenmemiş, 2008'de tam olarak restore edilerek yeniden kültürel hizmete açılmıştır. Bugün Cezerî Sanat Müzesi olarak hizmet etmektedir.