Kalemtıraş, yazma ve çizme aracı olan kamış kalem ve daha sonra icat edilen kurşun kalemlerin ağzını açmak, düzleştirmek ve inceltmek için kullanılan aletlerin ortak adıdır. Yazı aracının ucunun ilk defa açılmasında, düzleştirilmesinde, keskinleştirilmesinde ve farklı açılardan yontulup ayarlanmasında kalemtıraş hayatî bir öneme sahiptir.

İslam dünyasında yazı aracı olarak evvelemirde kamış tercih edildiğinden, kamış kalemin ucunun açılması ve düzeltilmesi için keskince bir alete ihtiyaç duyulmuştur. Tek parça bir tür küçük bıçak ya da neşteri andıran aletin temini için ince bir zanaat dalı ortaya çıkmıştır. Bu alet, su verilmiş çelikten imal edilen, oldukça keskin, sivri uçlu, ahşap, fildişi, kemik vb. materyallerden yapılmış sapa sahip süslü bir araçtır. Kalemtıraşın keskinleştirilmesi için bileği taşı tercih edilmiş, çarka tutulması doğru bulunmamıştır.

Kalemtıraş ile kamışın ve kurşun kalemin ucunun açılmasına dair zengin bir terminoloji ortaya çıkmıştır Kamışın üzerinde kesildiği kesme tahtasına makta denilir. Kamış kalem açmada (katt, katta) en önemli husus, kalem ağzının nasıl kesileceğidir. İslam dünyasında kalem ya düz yahut köşeden meyilli kesilmiştir. İlk defa açılacak kalemin önce boğum yeri bir parmak aşağısından kalemtıraşla giderilerek işe başlanır, aksi halde sonra kalem şakkı düz olamayabilir ve kalem eğri gidebilirdi. Ardından kalem sol elin içine yatırılır ve ucu başparmağın ayasına dayanır, yukarıdan aşağıya meyilli olarak yongalar el içine düşürülmek suretiyle kesilirdi: Buna naht (yontma) denilmiştir (bk. Hat; Kamış Kalem; Hat Kalemtıraşı; Makta).

İslam dünyasında yazıya, yazana ve yazı aletlerine de hususi bir anlam verilmiş ve hürmet gösterilmiştir. Bir yazı aleti olarak kalem daima bir hürmet nesnesi olduğu gibi, kalemin her açılışında ondan dökülen yongaların (bürâde-yi kalem) biriktirilerek ayak altında olmayan bir yere gömülmesi tavsiye edilmiştir. Bunu tatbik eden âlimler, kâtipler görülmüştür. Bazı âlimlerin, vefat ettiklerinde cenazelerinin yıkanması için ısıtılacak suyun hayattayken kullandıkları kalemlerinden yontulan yongalarla ısıtılmasını vasiyet ettikleri de rivayet edilmiştir.

Bıçak-neşter benzeri klasik kalemtıraşlardan sonra XIX. yüzyılda modern zamanların mekanik kalemtıraşları icat edilmiştir. Batıda kurşun kalemi açmak üzere bir makine tasarlayıp bunun patentini alan ilk kişinin 1828'de Fransız matematikçi B. Lassimone olduğu kaydedilir. Lassimone'nin buluşundan sonra 1844'te Thierry des Estivaux daha ileri düzey ve bugün hâlâ kullanılan bir kalemtıraş icat etmiştir. Amerika'da 1851'de Walter K. F. Estivaux'un icadını seri üretim haline getirecek şekilde geliştirmiştir. 1897'ye kadar altı bıçaklı kalemtıraşlardan otuz bıçaklı olanına kadar çok değişik türde ürünler geliştirilmiştir. Bu tarihlerden sonra kalemtıraş çeşitleri ve üretimi artmış ve dünyada yaygınlaşmıştır. Amerika Massachusetts'te J. Love'un tasarlayıp ürettiği oldukça basit ve ucuz kurşun kalem açma aleti bu sahada bir dönüm noktası olmuş ve bütün dünyada yaygınlaşıp hemen her öğrencinin çantasına girmiştir. Onun icadını O. Climax biraz daha geliştirmiş ve daha kullanışlı hale getirmiştir. 1910'da elektrikli kalemtıraş üretildiyse de ticarî karşılık bulamamıştır. Bugün prizma, manuel, cep ve ofis türünde değişik standartlarda kalemtıraşlardan bahsedilebilir. Çok az da olsa standart dışı kalemtıraşlar da vardır.