Yugoslavya'nın dağılmasından sonra 1992 yılında bağımsızlığını ilan eden Bosna-Hersek'in başşehri olan Saraybosna ayrıca Bosna-Hersek Federasyonu'nun ve Saraybosna kantonunun da merkezidir. Sarajevo adı, tarihte ilk defa 1507 yılında İşkodra ve Bosna sancak beyliği yapmış Fîruz Bey'in mektubunda yer almıştır. Osmanlılar bugünkü Saraybosna şehrini 1448 yılında tamamen fethetmiş, yönetim Üsküp Beyi Îsâ Bey'e verilmiş ve burada kendisi tarafından ilk müslüman yerleşim oluşturulmuştur.

Tarih boyunca yaşanan savaşlara rağmen kültürel hayatın her dönem canlı kaldığı ve geçmişten günümüze çeşitli medeniyet öğelerini bünyesinde barındıran şehir I. Dünya Savaşı'nın miladı olarak kabul edilen Avusturya-Macaristan Kralı Archduke Franz Ferdinand'ın 1914 yılında bir Sırp tarafından vurulduğu yerdir. Bu şehir ayrıca modern zamanların en uzun kuşatmasının yaşandığı şehirdir. Saraybosna, 1992-1995 yılları arasında yaşanan savaşta büyük yara almasına rağmen toparlanma sürecini hızlı yaşamıştır. Şehirde eğitim hayatının da savaşlarda yaşanan tahribata rağmen zengin olduğu görülmektedir.

1480 yıllarında doğduğu tahmin edilen ve I. Süleyman devrinde Bosna'da sancak beyi olarak görev yaptığı bilinen Gazi Hüsrev Bey, Bosna-Hersek için önemli bir tarihî şahsiyettir.

Saraybosna'da "okul" hüviyetinde ilk eğitim kurumu Gazi Hüsrev Bey tarafından 1537 yılında yaptırılan Gazi Hüsrev Bey Medresesi'dir. Osmanlı'nın bölgeden çekilmesinden sonra da kesintisiz şekilde eğitime devam etmiştir. 1860-1870'li yıllarda Bosna vilayetinde 40.000 civarı öğrenci olduğu ve bu öğrencilerin %10'unun gayrimüslim olduğu kayıtlara geçmiştir. 1873 yılında Saraybosna'da ondan fazla medresenin eğitim verdiği bilinmektedir. Bu medreseler şehrin ticarî, siyasî ve sosyal yönden gelişmesine önemli katkılar sağlamıştır. Bu dönemde gayrimüslimlerin mektep taleplerinin de devlet tarafından giderildiği görülür. 1864 yılında Ahmed Cevdet Paşa'nın merkeze gönderdiği bir belgede Saraybosna'da mukim Latin milletinden vatandaşlara yönelik olarak Katolik kilisesinin bir bölümünün devlet kaynakları ile sıbyan mektebi yapılması talebi yer alır. XIX. yüzyılın sonlarında medreselere teveccüh giderek azalmış, aileler çocuklarını daha çok modern okullara göndermişlerdir. Saraybosna'da bu medreselerden sadece Gazi Hüsrev Bey Medresesi eğitime devam etmiştir. Bugün de şehrin tek medresesi burasıdır. Günümüzde Bosna-Hersek genelinde yedi medrese özel okul statüsünde eğitime devam etmektedirler.

Yine Tanzimat döneminde öğretmen yetiştirmek gayesi ile ilk olarak 1848 yılında İstanbul'da açılan Dârülmuallim, yirmi yıl sonra Saraybosna'da 1868 yılında Gazi Hüsrev Bey Medresesi bünyesinde açılmıştır. Yine yeni açılan okullardan olan ve Darüşşafaka 1870 yılında Saraybosna'nın Ilıca (Ilidza) bölgesinde açılmıştır. Mekteb-i mülkiyelerin bir şubesi de sayılabilecek Sabah Mektebi 1867'de burada kurulmuştur. 22 Ocak 1858 tarihli Meclis-i Vâlâ mazbatasında bu okulun ticaret ve sanayinin gelişmesine istinaden yabancı devletlerle artan ilişkilerin ve işlemlerin gereği gibi yürütülmesini sağlayacak nitelikli insan kaynağının oluşturulması için açıldığı belirtilmektedir.

1878 Berlin Antlaşması ile Bosna-Hersek'in Osmanlı'dan koparıldığı dönemde Saraybosnalılar ilk defa Latin alfabesiyle yazmaya başladılar. Bu dönemde eğitim kurumları; ilkokul, ortaokul ve yüksekokul olmak üzere üçe ayrılmıştır. Bunlardan özellikle çocukları yükseköğrenime hazırlamak için kurulmuş olan Die Staat Real Gmynasie (devlet ortaöğretim okulu) 1897 yılında Saraybosna'da açılmıştır. Günümüzde bu kurum 'Prva gimnazija Sarajevo'  adı ile eğitimini sürdürmektedir. Bu okulda son sınıfı tamamlayan öğrenciler için "matura" sınavı uygulandı ve bu sınavdan başarı ile geçen öğrenciler diploma almaya hak kazandı. Bu okullarda Latince yoğun olarak okutulurken, Arapça, Türkçe ve Almanca da seçmeli ders olarak yer aldı. Zamanla Türkçe ve Arapça'nın tamamen kaldırıldığı görülmektedir. Avusturya-Macaristan İmparatorluğu'nun bir diğer önemli eğitim kurumu askerî yatılı okul olarak kurulan Das k. und k. Militärknabenpensionat (imparatorluk yatılı askerî okulu) her yerden öğrenci kabul etmiştir. 5 Temmuz 1881 tarihinde Vatikan'ın da onayı ile Saraybosna'da Isusovačko Rimo-katoličko Svečeničko Sjemenište u Sarajevu (Saraybosna Roma-Katolik Okulu) ismiyle ilk hıristiyan dinî okulu açıldı. Bir yıl sonra da bir Ortodoks rahip okulu olan Srpska Pravoslavna Bogoslavıje u Reljevu Okulu faaliyete başladı. Saraybosna Roma Katolik Okulu 2006 yılında kazandığı yeni statüsü ile bugün de faaliyetini sürdürmektedir. I. Dünya Savaşı bölge için çok çetin geçmiş ve bu dönemde Saraybosna eski önemini bir ölçüde yitirmiştir. Bu devirde de açık olan Gazi Hüsrev Bey Medresesi bölge müslümanları için en önemli eğitim kurumu olma özelliğini sürdürmüştür.

Bölgede uzun süre etkisini gösteren savaşların ardından 1929 yılında Yugoslavya Krallığı kuruldu. 1945 yılında da Yugoslavya Federal Halk Cumhuriyeti ilan edildi. Dinî eğitimin büyük oranda yasaklandığı bu dönemde Gazi Hüsrev Bey Medresesi tek istisna olmayı başardı. II. Dünya Savaşı Yugoslavya'nın öğretmen kaynağına büyük ölçüde hasar vermiş, birçok eğitim tesisi de bu savaşla yok olmuştu. Savaşın ardından Saraybosna'da her kademede okullar, kütüphaneler ve eğitim kurumları inşa edildi. Saraybosna Üniversitesi kuruldu. Günümüzde Bosna-Hersek'in en büyük üniversitesi olarak eğitime devam etmektedir.

Saraybosna'da eğitim sistemini düzenleyen Saraybosna kantonu anayasası, yükseköğretim eğitim bakanlığı ile ilköğretim ve ortaöğretim bakanlıkları ayrılmıştır. Anaokulu eğitimi Saraybosna kantonunda zorunludur. Bosna-Hersek ilköğretim ve ortaöğretim kanununa göre, ilköğretim bütün çocuklar için zorunludur. Lise eğitimi onuncu sınıftan başlayıp üç veya dört yıl sürer. Meslekî ve teknik liseler yetiştirdikleri eleman niteliğine göre üç ya da dört sene sürerken, genel ve dinî liseler dört yıl sürmektedir. Saraybosna'da iki devlet üniversitesi üç vakıf üniversitesi bulunmaktadır. Günümüzde Saraybosna'da 38.000 civarı ilköğretim, 15.000 civarı lise ve 30.000 civarında üniversite öğrencisi mevcuttur. Son yıllarda öğrenci sayıları dışarıya verilen göçe paralel olarak önemli ölçüde azalma göstermiştir.

Gazi Hüsrev Bey Kurşunlu Medresesi (Gazi Husrev-begova medresa): İkinci Gazi Hüsrev Bey Kurşunlu Medresesi 1537 tarihlidir. Yüzyıllardır medreseye ev sahipliği yapan tarihî bina bugün müze ve sergi alanı olarak kullanılmaktadır. Gazi Hüsrev Begova Medresesi de günümüzde ortaöğretim seviyesinde eğitim vermektedir. Bu medresenin etrafında yer alan han, hamam, bedesten, çarşı ve dükkânlar şehrin ticarî-iktisadî hayatında da önemli bir rol oynamaktadır. Medrese ve çevresi bu yönü ile sosyal ve ticarî hayatın tam ortasında yer alan eğitim müessesi modelinin bugün dahi görülebileceği önemli bir külliye niteliği taşır.

Gazi Hüsrev Bey Kütüphanesi (Gazi Husrev-begova biblioteka): Çeşitli dillerde yaklaşık 100.000 eser barındıran kütüphane 1537 tarihlidir. Arapça, Osmanlı Türkçesi, Farsça ve Boşnakça 10.000'den fazla el yazma eserin, sicillerin ve belgelerin bulunduğu çok kıymetli bir kültür hazinesidir. 2014 yılından itibaren kütüphane, Gazi Hüsrev Bey caddesinde, eski şehrin (stari grad) merkezinde yeni modern binasında yer alır.

Saraybosna Şarkiyat Enstitüsü (Orijentalni İnstitut u Sarajevu): Bosna-Hersek'in Saraybosna şehrinde 1950 yılında Bosna-Hersek Sosyalist Cumhuriyeti tarafından kurulmuştur. Şarkiyat araştırmaları yapmak üzere kurulan enstitü 1992 yılında Bosna-Hersek Millî Eğitim, Kültür ve Spor Bakanlığı'na bağlanmıştır. 1992-1995 savaş döneminde özel bir statü verilen enstitü bu dönemde ciddi tahribata uğramış ve Saraybosna Devlet Müzesi'nden devraldığı yazmalar ve Türk tarihiyle ilgili doküman ve arşiv belgelerinin önemli bir kısmını bu dönemde yitirmiştir. Sicillerin zarar görmemiş kısmının bir kopyası Türkiye Diyanet Vakfı İslam Araştırmaları Merkezi Kütüphanesi'ne alınmıştır. Enstitü arşiv belgelerinden Osmanlı döneminin bölgedeki etkileşimini, düşünce ve doktrin tarihini ve diplomatik hareketliliğini anlamaya çalışan araştırmacılar için önemli bir merkezdir. Bugün Saraybosna Üniversitesi'nin bünyesinde bir araştırma müessesesi olarak faaliyetlerini sürdürmektedir.

Uluslararası Saraybosna Üniversitesi (International University of Sarajevo): Eğitimi Geliştirme Vakfı (SEDEF) tarafından 2003 yılında Türk ve Boşnak Mütevelli tarafından kurulmuş bir vakıf üniversitesidir. 2004-2005 akademik yılında altmış sekiz öğrencisi ile eğitim öğretime başlayan üniversitede mevcut programlarının yanı sıra İstanbul Üniversitesi, İstanbul Teknik Üniversitesi ve Marmara Üniversitesi ile yapılan eğitim iş birliği protokolleri (çift diploma programları) bulunmaktadır. Saraybosna'nın Ilıca (Ilidza) bölgesinde içinde fakülte binaları, araştırma ve geliştirme merkezi ve öğrenci yurtlarının da yer aldığı kendi kampüsünde eğitim faaliyetine devam eden üniversitenin yaklaşık 2000 öğrencisi bulunmaktadır.

Saraybosna Maarif Okulları: Türkiye Maarif Vakfı, 2017 yılında başladığı Bosna-Hersek'teki eğitim faaliyetlerini Saraybosna'nın üç ayrı noktasında devam ettirmektedir. Saraybosna Maarif Vakfı okulları bünyesinde, iki anaokulu, üç ilkokul, üç ortaokul, üç lisede, Boşnakça, Türkçe ve İngilizce eğitim verilmektedir. Saraybosna Maarif okulları, nitelikli örgün eğitim faaliyetlerinin yanı sıra, başta sanat ve meslek edindirme kursları olmak üzere, çeşitli sosyal ve kültürel çalışmalarıyla Saraybosna'nın toplumsal hayatına katkı sunmaktadır (bk. Türkiye Maarif Vakfı).

Saraybosna Üniversitesi Türkoloji Bölümü (Univerzitet u Sarajevu-Turski Jezik i Književnost): Bosna-Hersek'te Saraybosna Üniversitesi, Zenica Üniversitesi, Tuzla Üniversitesi, Mostar Džemal Bijedić Üniversitesi ve Uluslararası Saraybosna üniversitelerinin Türkoloji bölümleri/kürsüleri mevcuttur. Bunlardan en eskisi ve en büyüğü Saraybosna Üniversitesi Felsefe Fakültesi Türk, Fars, Arap Dilleri Bölümü bünyesinde bulunan Türkçe kürsüsüdür. 1950 yılında eğitim faaliyetlerine başlayan bölüm ayrıca ülkedeki tek doktora programına sahiptir. Bu bölümlere de Türkiye'den akademisyen/okutman görevlendirmeleri yapılmaktadır.

Saraybosna Yunus Emre Enstitüsü: 2009 yılında Bosna-Hersek'in başşehri Saraybosna'da Yunus Emre Vakfı'nın kurduğu ilk yurt dışı temsilciliği olarak faaliyete başlamıştır. Saraybosna'nın merkezinde Başçarşı'da bulunan dört katlı müstakil binasında Türkçe eğitimin yanı sıra çeşitli kültürel faaliyetler de sürdürmektedir (bk. Yunus Emre Enstitüsü).

Allâmek lakabı ile bilinen Muhammed b. Mûsâ Bosnevî (ö. 1636-37), eğitimci ve siyasetçi kimliği ile tanınan Edhem Mulabdić (1862-1954), birçok edebî eser kaleme alan Safvet-beg Bašagić (Mirza Safvet) (1870-1934), ünlü biyolog Stanko Luka Karaman (1889-1959), Türkiye'de İlahiyat fakültelerinde de önemli katkıları olan Muhammed Tayyib Okiç (Muhamed Tajib Okić) (1902-1977), ilahiyatçı ve tarihçi Mehmed Handžić (1906-1944), bir diğer önemli bilim insanı Vladimir Prelog (1906-1998), önemli bir filozof olan Yugos Focht (1927-1992), yüksek sıcaklıklı süperkondaktörlerle yaptığı çalışmalarıyla tanınan bilim insanı Zlatko Boško Tešanović (1956-2012), ışık ve madde etkileşimi çalışmalarıyla ün yapmış Dejan Milošević (1959-) Saraybosna'nın önemli şahsiyetlerindendir.