A

ALİ OKULU(1960-1975)

Türk Silahlı Kuvvetleri’nde verilen okuma yazma eğitimi için kullanılan tabir.

  • ALİ OKULU
    • Ali KARAGÖZ
    • Web Sitesi: Maarif Ansiklopedisi
    • Son Güncellenme Tarihi: 18.12.2022
    • Erişim Tarihi: 24.06.2024
    • Web Adresi: https://turkmaarifansiklopedisi.org.tr/ali-okulu
    • Doi Numarası:
    • Bu metni kaynak göstererek kullanabilirsiniz.
    ALİ OKULU
    • Ali KARAGÖZ, "ALİ OKULU", Maarif Ansiklopedisi, https://turkmaarifansiklopedisi.org.tr/ali-okulu/#yazar-1 (24.06.2024).
ALİ OKULU (1960-1975)

Türk Silahlı Kuvvetleri’nde verilen okuma yazma eğitimi için kullanılan tabir.

  • ALİ OKULU
    • Ali KARAGÖZ
    • Web Sitesi: Maarif Ansiklopedisi
    • Son Güncellenme Tarihi: 18.12.2022
    • Erişim Tarihi: 24.06.2024
    • Web Adresi: https://turkmaarifansiklopedisi.org.tr/ali-okulu
    • Doi Numarası:
    • Bu metni kaynak göstererek kullanabilirsiniz.
    ALİ OKULU
    • Ali KARAGÖZ, "ALİ OKULU", Maarif Ansiklopedisi, https://turkmaarifansiklopedisi.org.tr/ali-okulu/#yazar-1 (24.06.2024).

Türkiye’de 1923 yılında Cumhuriyet’in ilanıyla kurulan genç Türkiye Cumhuriyeti “Batılılaşma” ilkesi çerçevesinde yapısal, kurumsal ve toplumsal dönüşüm hedefleri belirlemeye başlamıştır. Devletin bu Batılılaşma ve modernleşme çalışmalarının en önemli aşamalarından biri alfabenin değiştirilmesidir. 01 Kasım 1928’de Latin harflerinden oluşan yeni alfabe kabul edilmiştir. Yeni alfabenin kitle eğitimi amacıyla halka anlatılması ve öğretilmesi için 11 Kasım 1928 tarihinde “Millet Mektebi Teşkilatına Dair Talimatname”, Bakanlar Kurulu’nda kabul edilip yürürlüğe konulmuş ve eğitim seferberliği başlatılmış, ülkede yaşı on beş ile kırk beş arasında olan kadın ve erkek okula gitmemiş bütün vatandaşlar da “millet mektebi”nin öğrencisi sayılmışlardır (Sakaoğlu, 1992). Şehirlerde yaşayanların bir eğitim öğretim kurumuna ulaşması daha kolay olduğundan yeni alfabeyi öğrenmeleri de zor olmamıştır. Öte yandan kırsal kesimlerde oturan halkın bir an önce yeni harflerle okuma yazma yetisini kazanması yani halkın eğitilmesi ihtiyacı doğmuş, ancak bu sorunun çözümü için gerek eğitici kadro gerekse teknik durum buna imkân vermemiştir (Kara, 2020). Bu sebeple tedbirlerden biri olarak, askerde olanların okuma yazma eğitimini kışlalarda subaylardan veya okur yazar çavuşlardan alması öngörülmüştür. Bu durum ilerleyen yıllarda Türk Silahlı Kuvvetleri’nin mevzuatına da yansımıştır. 

Türkiye Büyük Millet Meclisi’nde 1935 yılında kabul edilen 2771 sayılı Ordu Dahilî Hizmet Kanunu’nun 39. maddesinde, “Erata askerliğe ait bilgilerden başka okuyup yazmak ve yurt ve hayata ait bilgiler de öğretilir” hükmü yer almıştır. Bu kanunu yürürlükten kaldıran ve 1961 yılında kabul edilen 211 sayılı Türk Silahlı Kuvvetleri İç Hizmet Kanunu’nun 41. maddesinde yer alan, “Erbaş ve erlere askerliğe ait bilgilerden başka okuyup yazmak, yurt ve hayata ait genel kültür bilgileri de öğretilir” hükmü ile de okuma yazma öğretimi konusunda Türk Silahlı Kuvvetleri’nin görevi devam ettirilmiştir. Bu madde 2023 yılı itibariyle herhangi bir değişikliğe uğramadan yürürlüğü devam etmektedir. Bu kanuna dayalı olarak 1961 yılında yayımlanan Türk Silahlı Kuvvetleri İç Hizmet Yönetmeliği’nin 103. maddesinde, “Erbaş ve erler, askerlik hizmetine gelinceye kadar okuma ve yazmayı öğrenmemiş ise Türk Silahlı Kuvvetleri’nde bulunurken bunları öğrenmeye mecburdur. Türk Silahlı Kuvvetleri’ndeki vazife ve hizmetlerden hakkı ile istifade ederek memlekete daha yükselmiş bir yurttaş olarak dönmek, erbaş ve erlerin başlıca emeli olmalıdır” hükmü yer almış, bu hükümle erbaş ve erlerin okuma yazma öğrenmesi zorunlu hale getirilmiştir. 

Kanunun ve yönetmeliğin lafızlarına bakıldığında kanun, okuma yazma öğretmeyi Türk Silahlı Kuvvetleri’ne bir görev olarak verirken, yönetmelik okuma yazma öğrenmeyi erbaş ve erlerin mecburi görevi olarak ifade etmiştir. Yapılan bu mevzuat düzenlemelerinden sonra 1966 yılında Millî Savunma, İçişleri ve Millî Eğitim bakanlıkları ortak olarak Türk Silahlı Kuvvetleri Okuma Yazma Yönetmeliği’ni yayımlamışlardır. Bu yönetmeliğin 1. maddesiyle silah altına alınan erlerin, askerî eğitiminden önce okuma yazma öğrenmesi hedeflenmiş ve bu amaçla Kara, Deniz ve Hava Kuvvetleri komutanlıkları ile Jandarma Genel Komutanlığı’na bağlı er eğitim merkezlerinde okuma yazma okulları açılmıştır. Yönetmeliğin 14. maddesinde ifade edildiği üzere 1975 yılı sonuna kadar, askerliklerine karar verilen Millî Eğitim Bakanlığı kadrolarında görevli ilkokul öğretmenleri dört aylık temel askerlik eğitiminden sonra okuma yazma okullarına sevkolunmuşlardır. Okulların çalışma usullerini düzenleyen yönetmelik hükümleri bütün olarak incelendiğinde okuma yazma okulları kurumsal olarak yapılandırılmış, öğretmen ve kursiyer kayıtları için gerekli düzenlemeler öngörülmüş ve öğretim yöntemleri, kullanılacak araç gereçler belirlenmiştir. Bu okullarda Türkçe okuma yazma derslerinin yanında matematik dersleriyle yurt ve yaşama bilgisi dersleri de verilmiştir. Eğitimini tamamlayanlara; eğitim şefi ile okul komutanı tarafından ortak imzalanan ve Millî Eğitim müdürü tarafından tasdik olunan “Türkiye Cumhuriyeti Silahlı Kuvvetler Okuma Yazma Okulları Öğretim Belgesi” verilmiştir. On beş yıllığına açılan on altı okulda toplam 532.266 kursiyer er eğitim görmüştür (Geray, 2002). Bu okullarda kullanılan Türkçe ders kitaplarının içeriği, Ali adındaki köylü bir gencin; köyündeki yaşamı, askere alınışı, okuma yazma okulu, kıtadaki yaşamıyla terhis oluşunu konu alan uzun bir öykü olup, köylerde yaygın olarak kullanılan “Ali” adı ve Ali’nin serüveni, bu okulların halk arasındaki gayriresmî adının “Ali okulları” olarak anılmasına da sebep olmuştur. Türk halkı tarafından okuma yazma okullarına, “Ali okulları” adının verilmesi, halkın bu okulları en kısa ve en geniş anlatımıyla ifade etmesinin bir sonucudur.

Kaynakça

Altunya, Niyazi. “Türk Silahlı Kuvvetleri Okuma Yazma Okulları (Ali Okulları: 1959-1975)”. Yetişkin Eğitimi Dergisi. 1/1 (2018), s. 117-130.

Geray, Cevat. Halk Eğitimi. Ankara 2002.

Kara, Abdullah. “Türkiye’de Alfabe Değişiminden Sonra Yeni Harflerin Yaygınlaştırılması ve Halk Eğitiminde Millet Mekteplerinin Rolü ve Önemi”. Oğuz-Türkmen Araştırmaları Dergisi. 4/1 (2020), s. 114-141.

Sakaoğlu, Necdet. Cumhuriyet Dönemi Eğitim Tarihi. İstanbul 1992.

Kaynak: https://turkmaarifansiklopedisi.org.tr/ali-okulu

Görüş, öneri ve yorumlarınız için tıklayınız.

Bilgi paylaştıkça çoğalır. Okuduğunuz için teşekkür ederiz.

ALİ OKULU (1960-1975)

Türk Silahlı Kuvvetleri’nde verilen okuma yazma eğitimi için kullanılan tabir.